Gün – 6

Sabah erkenden kalkıyoruz. Önce Süleymaniye Tekkesinin haziresinde yatan Vahdettin ‘in mezarına uğruyoruz. Görevli orada. Söz verdiği gibi kapıyı açtırıyor. Artık Vahdettin ‘in mezarı karşımızda.

Vahdettin haindi, değildi tartışmalarına girecek değilim. Eli kolu bağlı bir hükümdarın ne tasarrufu olabilir? Savaşa katılan V.Mehmet Reşat ‘ı neden kimse eleştirmez? Devletin parasını,aldığı borçları yurttaşları Balkanlarda, Kırımda katledilirken borazda yaptırdığı saraylara harcayanlara dek çok konu, çok kişi var daha. Biz insan olarak görevimizi yapıp duamızı okuyoruz. Gerisi Tanrının takdiri.

Bugün Palmyra ‘ya gideceğiz. Bunun için önce Harassa garajına gideceğiz. Taksi 300 sp tutar denilince belediye otobüslerine bakalım diyoruz. Bir şoför bize 15 numaralı otobüse binmemiz gerektiğini söylüyor. Bu muhteşem bir hat. Şehrin iki garajı olan Harassa ile Soumaria arasında çalışmakta. Nihayet 15 numaralardan birini görüp hangi yoldan gittiğini gözledik. Sonra yolun üzerindeki ilk otobüs durağında beklemeye başladık. Çok geçmeden araç geldi ve Harassa garajına ulaştık. Toplu taşıma Şamda çok ucuz. Adambaşı 10 SP ödedik.

Harassa, Şamın kuzeyine yapılan ulaşımın ana merkezi. Hatay menşeeli çok sayıda firmanın burada bürosu mevcut. Her akşam saat 22:00 da beş,altı otobüs Hatay’a gitmek üzere kalkışa geçmekte. Garajın içine girerken Xray tarafından çantalarınız incelenmekte.

Palmyra için ofisleri dolaşıyoruz. Saat 08:30 . Ama giden otobüs yoktu. Alalniah ‘a uğruyoruz. Onlarda da olmazsa Alkadmous ile gideceğiz. Karşı sıradaki Alsultan ‘ı işaret ediyor. 9:00 kalkışlı bir otobüsleri var ve adambaşı 200 SP ödeyerek biletimizi alıyoruz.

Otobüs dendiği gibi 9 ‘da değilde 9:30 ‘da harekete geçiyor. Yerimizdeki klimayı ayarlamak mümkün değil. Kapakları olmadığı için buz gibi bir hava kafamıza vuruyor. Hemen bir sıra arkaya kaçıyoruz. Yol uzun. Kısa süre içinde, şehir çıktıktan az bir müddet sonra manzara çöle dönüşüyor. Bu çöller kumul değil. Genelde beyaza yakın çakıllardan ve daha küçük taş parçacıklarından oluşmuş. Yolda gözüme bir ara Fransız askeri mezarlığı çarpıyor. Bizim onca şehidimiz nerede peki ? Varsa, yerini bilen var mı? Yoksa neden yok?

Bitmezmiş gibi görünen üç buçuk saatin ardından Palmyra’ya varıyoruz. Hep aynı umutsuz, tekdüze çöl bize eşlik etmekte. İner inmez taksiciler etrafımızı sarıyor. Öyle bir yerdeyiz ki Ma’an kalesi çok ço kuzaklarda görülüyor. Servis var mı diye soruyoruz ama yanıt olumsuz. Mecburen taksi. Adam başı 200 SP ‘ den 400 SP diyor Arap..Tenzilat diyorum 300 SP ‘ye anlaşıyoruz. Az biraz dolanarak Bel Tapınağının önüne dek taşıyor bizi.  Siz siz olun kaleye çıkarttırın kendinizi. Kaleden aşağıya inmek kolayda kaleye yayan çıkmak biraz zor. Bizim aklımız kesmedi bu nedenle kaleye çıkmayı denemedik bile.

Palmyra. Çölün gelini. Fırsatlardan yararlanıp çok hızla büyümüş, zenginliği sonuna dek yaşamış ve aynı hızla çöküp sefaleti tatmış bir şehir. Kendi kadar belki de daha çok Zenobia ile anılır. Kent çölün ortasında bir vahadır ve bu da ona ticaret yolu üzerinde olma imkanı vermiştir. Palmyralılarda bundan azami istifade edip zenginleşirler. Günümüzün İsviçresi gibi etrafta olan onca olaya rağmen bağımsızlıklarını korurlar. Ta ki Marcus Antonius ‘a dek. Romalılar şehri alırlar ve Roma yönetimi başlar.

Zenobia bu şehirde doğan zengin,aristokrat bir kadındır. Günümüzdeki Zeynep, Zennube gibi isimlerinde isim annesidir. Şansı mı yoksa hırsı mı yardım etmiştir bilinmez ama Palmyra kralının ikinci eşi olarak evlenir. Bir oğlu olur ve bir yıl geçmeden eşi ve üvey oğlu suikaste uğrar ve öldürülür. Oğlunun adına Zenobia tahta çıkar.

Hırslı ve zeki bir kadın olmasının yanısıra dönem olarakta şanslı bir dönemdedir. Roma dini nedenler ile sarsılmakta, isyanları bastırmak için ordularını merkeze çekmektedir. Zenobia büyük bir şehir olan Bosrayı ele geçirir. Ardından Mısırı ele geçirir. Mısırdaki Roma generali direnir ama direnişi sırasında kafasını kaybeder. Zenobia kendini Mısır ‘ın imparatoriçesi olarak ilan eder ve Kleopatra ‘nın mirasçısı olduğunu yayar. Güçlü bir ordu ile Anadoluya girer ve rivayetlere göre Ankara hatta Kadıköye dek ilerler. Geride kalmış zayıf Roma garnizonlarını ezer geçer. Artık adı savaşçı kraliçe olarak anılmaya başlamıştır.

Ama bu sırada Romalılar Galyadaki problemlerini çözmüş, gözlerini Suriyeye dikmiştir. Hızla, başlarında Aurelian olduğu halde inanılmaz bir mesafeyi kat edip isyan eden her şehri ezerek Palmyraya ilerlerler. Sadece İstanbul (Byzantion) ve Tyana biraz direnebilir Romalılara karşı. Önce Antakya yakınlarında Immae Savaşı ‘nda Palmyralıları yenerler. Palmyra ordusunun bir kısmı Antakyaya diğer kısmı Emessaya (Urfa) çekilir. Romalılar strateji uzmanıdır. Hazinenin olduğu Emesa ‘ya saldırı ve burada Palmyralıları tekrar ezerler. Altı ay geçmeden Roma orduları Palmyra önlerine gelmiştir.

Şehrin kaderi aşağı yukarı bellidir. Zenobia oğluyla beraber gizlice bir deve sırtında Perslere sığınmak üzere kaçarken yakalanır. Roma ‘ya esir olarak getirilirken yolda oğlu ölür. Bundan sonrası biraz bulanıktır. Kimisi imparatorun Zenobiadan çok etkilenip ona özgürlük verdiğini ve Tiburda (günümüzde Roma yaınlarındaki Tivoli) bir villa tahsis ettiğini söyler. Kimine göre burada imparatorun metresi olmuş kimine göre ise Romalı konsüllerden biri ile evlenmiştir. Bir rivayet ise Zenobia ‘nın intihar ettiğine yöneliktir ama kısa ve serüvensiz bir son olmasından mıdır bilinmez pek akla getirilmemiştir.

273 ‘te Zenobia ‘nın ardından Palmyralılar gene isyan ederler. Aurelian gene gelir ve şehri tekrar ele geçirir. Bu kez askerlerine şehri yağmalama izni verir. Palmyralılar Bel Tapınağına sığınır.Bu romalıların işlerini daha çabuk görmesini sağlar.

Biz de gezimize önce Bel tapınağı ile başlıyoruz.

1. yüzyılın en büyük ve en önemli dini yapısı olduğu sanılıyor yörede. Gerçektende aklın sınırlarını zorlayan büyüklükte bir avlu yüksek duvarların ardında yer almakta. Tapınağın boyutları 205 * 210 m.  Bu avluda çok sayıda sütunun yanısıra pek çok kabartma ve heykelde söz konusu. Fakat çöl ikliminin etkisi ile kabartmaların oldukça yıpranmış olduğunu belirtmek gerek. Avlunun içinde içinde küçük bir avlunun daha olduğu ana tapınak görülüyor. Oldukça büyük, heybetli ama genede zarif bir yapı. Bu tapınağın duvarlarında ve yakınlarında dikkatlice bakılınca epeyce görülecek detay mevcut. Zenobia ‘ya ait olduğu söylenen bir kabartmada burada.  Bu kısma giriş paralı. Bizanslılar ve Osmanlılar burayı bir dönem askeri amaçla kullanmışlar.

Bel (Ba’al) Tapınağından çıkınca antik kente girmeksizin direkt Mezarlar Vadisi ‘ne girdik. Yolun solunda bir tepenn üzerinde kuleler var. Aslında yolun soluna bir duvar yapıp antik şehrin surları diye yazmışlar. Surların dışında hurmalıklar ve büyük bir göl var. Palmyraya zenginliği bahşeden vaha bu olmalı.

Fotoğraf çekmek çok zor. Kum fırtınası nedeniyle gökyüzü kum rengi. Fotoğrafları odaklayamıyorum bir türlü. Çöl aslında kumluk değil. Sahranın bile %90 ‘ı kumluk değilmiş. Çölde ağırlıklı olarak çakıl var. Ama uçuşan kumlar taşlara, çakıllara çarpa çarpa onlarıda parçalıyor olmalı. Akrep çıkar,yılan çıkar diye yoldan pek çıkmadık.

İlk tepede sağlam kalmış kule mezarlar var. Bunların girişleri kapalı. Sadece bir tanesi neredeyse çökmüş olduğu için girilebilir durumda. Kapalı olanlara restorasyon yapılmış. Kulelerin her biri bir aileye ait. İki üç kattan oluşan yapıların her bir katında üç dört sıra raftan oluşan mezar bölmeleri var. Mezarlara cesetler mumyalanarak yerleştirilmiş. Bunlar günümüzde Palmyra müzesinde görülebilir denmekte. Mezarlarda süslemeler var. Zorlukla görülen bazı süslemeler söz konusu.

Tepeden kaleye bakarken sol omuzunuz hizasında da kuleler devam ediyor. Burada yer alan Üç Kardeşler mezarı hemen hemen en sağlam kule ve paralı olarak geziliyor. Ama biraz uzakta kaldığı için tur otobüsleri gitmekte. Taksi ile de gidilebilir.

Kale tarafında ise aradaki boşlukta bir çok mezar daha var. Buradaki kulelere girilebilmekte. Pek iç açıcı yerler değil. İnsan huzursuz oluyor. Kulelerin yanısıra toprak içerisine açılmış galerilerde mevcut. Biz bunların halk tipi mezarlar olduğunu düşünüyoruz. Çok sayıda lahit sağa sola devrilmiş durumda. Bunlar içinde güzel görünümlü olanları var. Bu kısım aslında Palmyranın tümü sahipsiz olduğu için epeyce defineciler tarafından yoklandığını tahmin ediyoruz. Topraktan çıkan mezarların giriş kapılarının üzerindeki mermer yada taş oyma kısımların etrafta genelde parçalanmış durumda olması bizde bu intbahı bıraktı.

Kaleye çıkamadık. Kale gayet müstahkem. Kendisine Lübnan prensliği verilen Dürzi Fahreddin isimli bir arap tarafından 16. yy da kullanılan kalenin adı Maan Kalesi. IV. Murat tahta çocuk olarak çıkınca imparatorluğun sağında solunda isyanlar patlar. Bunlardan birisi de tarihimizde Maanoğlu Fahreddin olarak anılan bu zatın başlattığı isyandır.. Zaten kafasız olduğu için bizim birliklerde bu adamın kafasını kulanmadığı için İstanbula nakletmişler. Çocuklarıda canlı olarak İstanbula getirilir. Çocukların akıbetini bilmiyorum. Sadece kaleden kurtulan kızı Diyarbakır ‘a kaçar ve orada bakırı gümüşe, gümüşü altına çevirdiğini söylemeye yani ilmi simya ile uğraştığını sağa sola yayar. Onu yerel tarikatlardan birinin başı himayesine alır. Gel zaman git zaman IV. Murat Bağdat seferine çıkar. Gelenek olduğu üzere yörenin evliyalarına uğrar. Bu kadın dergahında ilmi simyaya hakim biri olduğunu ve sultanın seferde paraya ihtiyacı olduğunu söyler.Sultan Diyarbakırdan çıkarken bu kadınlara yüklü miktarda para bırakır ama adamlarından birisinide gizlice onları izlemekle görevlendirir. Ortada altın yoktur sadece sarı renkli bazı metaller vardır. Neden altın olmadığı sorusuna ise daha işe yeni başlandığını altının zamanla oluştuğunu söylerler. Bu sırada sultanın bıraktığı paralar eğlencelerde har vurulup harman savrulmaktadır.sultan Bağdat ‘ı alır dönüş yolunda şehre uğrar. Burada bu iki kadının kellelerini de alır.

Kaleden harika bir manzara olduğunu tahmin ediyorum. Kalenin 13. yy da Memlukler tarafından inşa edildiği sanılmakta.

Palmyranın antik kent bölgesindeyiz. Önce Diocletian tarafından elit askerlerini barındırdığı tapınaktan bozma kısmı gezdik. Cardo Maximus ‘un (Sütunlu cadde) sol tarafı Bizans dönemi kiliselerinin kalıntıları daha doğrusu yıkıntılarına ev sahipliği yapmakta.

Sağ tarafta tetrapilion ‘un hizasında agora ve senato binası yer almakta. Tiyatronunda yakınında olan bu kısımlarda günümüzde pek birşey kalmadıysa da içerisinden toplanan heykellerin bir kısmı Şamdaki Ulusal Müzede sergilenmekte.

Tiyatrosu kapalı ama demir parmaklıklardan gördüğümüz kadarıyla oldukça güzel. Burada İpekyolu festivali adında bir şenlik düzenlenmekte.

İki Belçikalı kızla lak lak ettikten sonra ayrılıp yolumuza devam ediyoruz. Kararlıyız, yüyüyeceğiz ve bu şekilde 300 SP kar edeceğiz. Önce turizm bürosuna uğrayıp Palmyrayı anlatan birşeyler alıp karşısındaki müzeye geçiyoruz. Ama müze saat 4 ‘te kapanmış (Giriş 150 SP ) bu nedenle bahçesinde dolanıp garaja gitmek için yöneliyoruz.

Yine alışıldık görüntüler. “Hello, hello“ diye bağıran, bahşiş isteyen çocuklar. Adres sorduğumuz epeyce yaşlı bir adam Türk olduğumuzu öğrenince dua etmeye başlıyor. Çeşitli küçük olaylar.

Bir restoranın önünden geçerken adam sesleniyor. “Şam, Homs ?” Duymaz olaydım ama atlıyorum. 200 sp? Kadmous? Diyorum “evet” diyor. Film işte bu noktada kopuyor.

Sadece iki kanalın çektiği televizyona bir çeyrek saat kadar bakıyoruz Hamas liderlerinin fotoğrafları ile duvarları bezenmiş lokantada.  Nihayetinde adam tekrar gelip istasyona gideceğimizi söylüyor. “Tamam da neyle, servis yok ki ortada” diye birbirimize sorarken adam motosikletinin arkasına ikimizide alıyor. Alıştığımız birşey değil kesinlikle. Biniyoruz. Adam başlıyor. “Khois Türkiye” diye bağırmaya. Bende adettendir diye “Khois Suriye ” bağırıyorum. Dini birşeyler söylüyor, elhamdülillah diyorum. Ne olacağız diye düşünüyorum. Uğur arkamda ama gıkı çıkmıyor. Sanki arkamda saksı taşıyorum. Adama uyacağıma adam bana uysun. Kelime-i şahadet getirmeye başlıyorum devamını adam tamamlıyor. Neredeyse Palmyra sokaklarında Ya Allah! Bismillah diye motorla dolaşacağız. Tam şenlik ama hafiftende tırsmıyor değilim.

Curcunanın birinci faslı, Kadmous denilipte Dejle (dicle) tur çıkan, ön camının üzeri gazete ile kaplı otobüsü görünce bitiyor. Uğura göre Hamas kamplarına kaçıracaklar bizi.

Araca biniyoruz. Sanki görecek birşey varmış gibi en öndeyiz. En kenardan,gazetelerin yapıştırılmadığı küçük bir aralıktan gelen güneş ışığı ağzımızın tadını kaçırıyor.

Tam Şama 100 km kalmışken otobüslerin durduğu bir yol ayrımına park ediyoruz. Bir tabelada Irak 187 km yazmakta. Uğur haklı mı acaba diye düşünüyorum. Şoför “yallah” deyince herkes gibi bizlerde iniyoruz. Aaktarma mı diyorum ama şoför muavini adamın dediği hiç birşeyi anlamıyorum.

Suriye Kızılayının acil servis ünitesinin önü ana baba günü gibi ve herkes oraya doğru yürüyor. Belki alalade, olağan bir durum bu ama manzaradaki detayları görünce ürkmemek elde değil. Yolun kenarında iki tane arkası açık kamyonet var. Bu kamyonetlerden birinin arkasına ağır makineli tüfek yerleştirilmiş. Ötekisinde ise tüfek yoksada tüfeğin yerleştirilebileceği yuva var sadece. Araçlar askeri değil. Askerlerde de Suriye ordu üniforması yok. Pek çok asker gördüğümüz için bunu rahatlıkla söyleyebiliyoruz. Daha çok kamuflajı andıran kıyafetler bunlar. Adamlarda da peşmerge tipi var. Akıbetimizin ne olacağından, burayı izleyen İsrail uydusu var mıdıra dek bin bir türlü şey üzerinde konuşuyoruz. Sonrasında muavin gene bizleri toplayıp otobüse bindiriyor. Karanlıkta Harassa garajına varmış oluyoruz.

Yolda konuşacak çok zaman oldu. Bu konuşmalarımız sırasında vardığımız kararlardan biri  ertesi gün İstanbula dönmek.Akşamları Hatay ‘a otobüs olduğunu biliyoruz ama bunu teyit etmek için gara girmemiz gerekiyor. Garaj mahşer yeri gibi kalabalık. Çantaları Xrayden geçirirken bu kez bel çantamdaki çakı tespit ediliyor. Sabahta aynı makineden geçirmiştim ama görmemişlerdi. Benim çantamı işaret ediyorlar. Çantanın bana ait olduğunu ve benimde Türk olduğumu söylüyorum. Sempatik hareketlerle çakımı inceleyip bana geri veriyorlar. Ama eğer Suriyeli olsaydım işin rengi epeyce farklı olacaktı gibime geliyor.

Garajdaki tüm Türk firmalarında fiyat ve kalkış saati aynı. Şam ‘dan Hatay ‘a gidiş 400 SP.

Çıkışta,sabah bizi garaja getiren 15 numaralı otobüslerden birine rast geliyoruz. Acayip hareketlerle adamın yolunu kesmeye çalışıyorum. Adam mecburen gitmesi gerektiğini, duramayacağını anlatan işaretlerle yanıtlıyor beni. Meğer son sefermiş. Bunu otobüsü takip edip ulaştığımız belediye otobüslerinin garajında öğreniyoruz. Otelin kartını şoförlere gösterince bana bekleyen servislere gitmem gerektiğini işaret ediyorlar. Adambaşı 10 SP ödeyerek Merjeh Meydanına dek gidiyoruz. Oradan inip doğruca Subway ‘a gidiyoruz. Palmyradan beri hayalini kurduğum yemeklere kavuştum. Ben bir sosisli (50 SP) ve bir whopper (95 SP)  ile kola içiyorum. Bu diyarda Fanta ‘nın elmalısı da çıkmış. Elmalı maden suyunu andıran bir tadı var (25 SP). Uğur benden farklı olarak bigmac alıyor (60 SP).

Subway ‘in ucuz ama hem doyurucu hemde besleyici menüleri hayallerimi yıkıyor ve sadece whooperi yiyebiliyorum. Çünkü doydum. Whooperi sadece hamburger değil. Şahane kızarmış patates, harikulade turşu dilimleri ve mayoneze bulanmış salata yaprakları da var yanında. Hamburgr katlarının içerisine birde yumurta kırılıp yerleştirilmişki anlatılmaz. Sosisli sandviçin boyununda bir karıştan uzun olduğunu eklemem gerek.

Yiyemediğimiz sandviçleri paket yaptırarak otele, kabirvari odamıza dönüyoruz. Palmyra ‘nın tüm kumu üzerimizi kaplamış sanki. Çorabımı çekip bırakıyorum bir toz bulutu uçuşmaya başlıyor. Yıkanmadan önce traş olacağım. Vücut şampuanını köpürtüp yüzüme sürüyorum. Bıçağı yüzüme ilk vurduğumda kahverengi bir renk akıp gidiyor yanağımdan lavaboya doğru. Defalarca sabunluyorum bedenimi ve ancak temizlenebiliyorum.

Gün – 7

Sabah 9:20 gibi uyanıyoruz. Saatin camına vuruyorum bir problem mi var diye. Neden sonra ancak odada pencere olmadığını hatırlıyorum.

Midem kötü, karnımda bir basınç var. Açlıktandır diyordolapta beklettiğimiz dünden kalan sosisli sandviçleri yiyoruz.

Planımız gereği, artık Ürdüne gidilmeyeceği için Bosraya da uğramayacağız. Gidiş dönüş en az dört saat sürecek ve daha fazla para bozdurmak istemiyoruz.

İlkin Hataydan İstanbula dönüşü ayarlamamız gerekmekte. Bunun içinde firmayı aramalıyız. Aramızda gerilimler artıyor iyiden iyiye. Uğur kontörlü telefon bulalım derken ben üç kuruş için yorulmaya ve vakit kaybetmeye gerek yok diyorum. Postane arıyoruz. Alışıldığı üzere  bilen yok. Eninde sonunda otele çok yakın bir noktada postane binasını buluyoruz. Hicaz demiryolları binasının sol çaprazındaki sırada. Ayrıca üst katında birde pul müzesi var. Ama kontörlü telefon yok. Ne yazıkki bu sonuca ulaşabilmek için sıcakta kaybettiğimiz zaman ve enerjinin hesabı yok. Allahtan sırt çantalarımız otelin emanetinde durmakta. Haybeye yorgunluk.

Güneşten sakınmak için Süleymaniye Külliyesinin içinden geçerek Ulusal Müzeye gidiyoruz.

Müze girişi 150 SP. Bahçeden geçip önce sol tarafa giriyorsunuz. Bu müzeninde girişi Alheer lgharbi kalesinin girişi esinlenerek yapılmış. Neresidir burası bilmiyorum.İşin ilginci ve kötüsü içeride fotoğraf çekmek burada da yasak.

Sol taraftan ilerlediğinizde Roma ve Bizans dönemi eserlerin sergilendiği odaları görüyorsunuz. Ama ağırlık Palmyra ‘da. Palmyradaki mezarlardan çıkarılan eşyalarda sergilenmekte. Mezarlardan ağırlıklı olarak Çin ipeği çıkmış. Ve aradan geçe onca zamanada kısmende olsa meydan okuyorlar.Katta Duro Europosta İngiliz askerlerince rastlantı eseri bulunan nernelerde sergilenmekte. Çok övüldüğü halde nedense pekte etkilenmiyorum. Sadece bir at için yapılmış bronz, örme zırh ve girişin tam karşısındaki freskin alt sırasındaki çocukların yüz hatları görülmeye değer.

Bu katta benim için en ilginç olan şey üzerinde Yunan tanrılarının yer aldığı mozaik pano oldu. Panonun sağ üst köşesinde kuzey rüzgarının tanrısı Boreas yer almakta. Ama ilginç olan BOPEAC şeklinde yazılıyor olması. Çok istediğim halde fotoğrafını çekemedim. Aynı odanın devamında güzel birde lahit bulunmakta.

Sol bloktaki en güzel bölüm alt kattaki Palmyra hipojesi. Palmyradan çıkarılıp burada tekrar monte edilmiş. Yapı mükemmel.

Girişin solunda tahminen dua etmek iin kullanılan üç nef var. Tam karşımızda ise (yanılmıyorsam) kırk iki bölmeden oluşan mezar kısmı bulunmakta.Her bir bölmede, mezar sahiplerinin büstleri zarif bir şekilde işlenmiş. Çok yaşlı ve çok genç yüzler bir arada. Ölümün tırpanı her yaştan insana dokunmuş. Aradaki boşlukta ise büyükçe, zarif ama görkemli bir ştel yer almakta.

Arkamda kalan duvarda ise bu hipojenin bulunuşu sırasında çekilen fotoğraflar sergilenmekte. Fotoğraflara bakınca çöl kumlarının antik şehri nasılda kapladığını görebiliyorsunuz.

Sol bölümden sağ bölüme geçmek için üst kata çıkmak ve buradaki asma katı aşmanız gerekmekte. Burada, gene Palmyraya ait ama çok daha sonraki dönemlere tarihlenen buluntular yerleştirilmiş. Sağdaki duvarda muhtemelen bir Türk savaşçısının at üzerinde yayının kirişini gererken yapılmış bir çizimi var.

Sağ bölümü gezelim. Burada Ugarit kazılarından elde edilenler sergilenmekte. Ugarit tahminlerimin ötesinde bir zenginliğe sahipmiş. İspanyol turist grubuna rehberlik yapan adamın anlatımında Ugarit ‘in “sağlıklı kadın” anlamına geldiğini öğreniyoruz.

Burada Rakka ‘da bulunan parçalarda sergilenmekte. Özellikle bir ejderha (yada dev bir yılan) ile dövüşen çekik gözlü, atlı adam heykelciği kayda değer. Rehber Moğol desede saçları at kuyruğu yaparak ören atlılar ilk dönem Selçuklular. Sessiz ve derinden bölgedeki Türk varlığını silmeye yönelik bir propoganda sürmekte.

İslam eserleri reyonundayız. Çeşitli dönemlere ait envai türlü eser sergilenmekte. Meğerse Homstaki Halid bin Velid türbesinde Baybars ‘ında sandukası bulunuyormuş. Masif ceviz bir sanduka. Ahşap işçiliği çok güzel. Ama koskoca Kıpçak general için “Arap savaşçı” diye yazmışlar. Pes doğrusu, delirmemek elde değil.

Karnım kötü. Gördüğüm en kötü tuvalete girmek zorunda kalıyorum. Üç tuvalet var. Alaturkalardan birinin kilidi bozulmuş, diğerinin kilidi sağlam ama aydınlatması çalışmıyor. Alafranganın ise kapısının sapı yok çünkü kuburun içinde…

Derdimin dermanı yanıma ne olur ne olmaz diye aldığım etkili haplar. Birisini ağzıma atıyorum ama epeyce sarsılmış durumdayım. Huzursuzlukta cabası.

Bununla beraber eski kente inip hediyelik vb almamız gerekli. Hamidiyeden giriyoruz. Artık aşina olduğumuz sokakları geçip Mithat Paşa çarşısına dalıyoruz. Sonra tekrar ara sokaklara geçip baştan turluyoruz.

Burada neler var anlatalım artık İlk başta şam fıstığı. Ecnebilerin cinnamon dediği kırmızımsı pembemsi renkte etli bir kabuğu olan yemişin kilosu 200 SP. Bildiğimiz sert kabuk bu yumuşak kısmın altında. Meyvesi ise yağlı. Isırıldığında bıçağın sabunu kesmesi gibi kesiliyor. Tuzda pişirilmediği için tadı epeyce farklı. Yarım kilo alıyorum.( Havadar biryerde, sıkıştırmadan saklamanız gerekmekte. Yoksa kabuklar büzüşüp kuruyor ve hediyelik vasfını epeyce kaybediyor )

Ayrıca birkaç model kuru üzüm var. Açık renk olanlardan tadıp yarım kilo kadar daha alıyorum. Neredeyse bedava. Kuru kayısının kilosu 250 SP ve tadı oldukça leziz. Boşa “bundan iyisi Şamda kayısı” dememişler. Ayrıca kayıs pestili de aldık.(50 SP)

Şanşımıza Halepten almaya üşendiğimiz sabunlar burada karşımıza çıktı. İkişer kalıp zeytinyağlı sabun aldık. Sabun kutusunun üzerinde Türkçede var ama sanırım google translateden direkt çevirmişler. Sabunların tanesi 50 SP. Ayrıca başparmak boyunda oldukça yağlı ama etkili kokusu olan sabunlarda satılmakta. Ucuza diye neredeyse yığınak yaptıysakta fiyatı yanlış anladığımdan sadeceikişer tane alıyoruz. Tanesi 50 SP. Lavanta, yasemin ve gül kokusu (özellikle gül) tarif edilmesi güç bir güzelliğe sahip.

Bunun dışında takı ve süs eşyalarına da bakıyoruz. Bunlarda da güzel modeller var ve fiyatlar bizdekilerle kıyaslandığında oldukça ucuz. Özellikle sabunları aldığımız yerdeki mercan kolye ve bileklikler (tanesi 150 SP ‘den başlıyordu)  görülmeye değerdi. Alışveriş yaparken mutlaka ada ne derse desin “tenzilat” deyin. Muhtemelen her halükarda kazık yiyoruz ama hasarı azaltmanıza yardımcı olur.

Emevi Camiinin yakınlarında, meyve suyu almaya giderken renkli kumlardan hoş görünümlü manzaraların yapıldığı cam kaplardan birer tane aldık.

Buralarda dolaşırken buzdolabı magnetlerine denk geliyoruz. İlk defa bu denli güzel olanlarına denk geliyoruz. Ben Emevi Camiini betimleyen magnetlerden birine 100 SP veriyorum. Uğur ise tanesi 25 SP den güzel nazarlıklardan birkaç tane alıyor arabaya asmak için.

Emevi Camiinin arkasına geçip biraz dinlenmeyi düşünüyoruz. Bu bölgede genelde ikinci el eşyalar tabiri ne kadar yerinde olur bilemem antikalar satılmakta. Genelde sedef kakmalı ahşap sandıklar dikkat çekiyor. Küçük bir file gözümüz çarpıyor. Fiyatını soruyoruz. Gümüşmüş. Yaklaşık 150 USD. Geçip gidiyoruz.

Caminin arkasında oturup dinleniyoruz. Epeyce yorulmuşuz ama herkese de birşeyler almayı başardık.

Dönme vakti. Kalkıyoruz. Dönmemiz gereken sokaktan değilde bir sonrakinden dönmeye kalkınca hiç görmediğimiz yerlere giriyoruz. Duvarda asılı levhaya göre halı tamircilerinin bölgesi burası. Ama dolaşmaya devam etmeye ne cesaretimiz nede vaktimiz var. Geldiğimiz gibi geri dönüp doğru sokağa sapıyoruz.

Son kez hava şehitlerine ve Selahattin Eyyübi ‘nin ruhlarına fatiha okuyoruz. İnsanlar bize hayretle bakıyor.

Tüm yorgunluğumuzla otele gidip çantalarımızı alıp 15 numaralı otobüsü yakalayarak Harassa ‘ya gitmek istiyoruz. Sırtımızdaki onca yükün ağırlığı ile paytak adımlar atarak otobüs durağına varıyoruz. Gelen giden otobüs yok. Henüz saat 19:30 . Vaktimiz var ama ne olur ne olmaz. Ervislere durdurup “Harassa pulman garaj” diye soruyoruz. Cevap hep aynı. “Mafiş”. Taksiye verecek paramız yok. Toplam 56 SP  kaldı yanımızda.

Nihayet servislerdeki bir adam “Harassa garaj” diye seslenince sevinçle zıplıyor ve araca atlıyoruz.

Fakat sevinç kısa sürüyor. Çünkü iki dakika sonra iniyoruz. Adam başka servisleri gösterip “Harassa” diyor. Aktarma yapacağız. Duraktan kasap kılıklı bir adam çıkıyor.  “Harassa pulman garaj” diyorum. “La” ile başlayan olumsuz bir cevap geliyor. Gene umutsuzluk. Adam üzerime doğru ilerliyor. Üzerimde “Turkey ” yazan ayyıldızlı tişört var. Kendini gösterip “Kamışlı, en el Türki “ diyor. Elimi göğsüme vurup  “Türki, selamın aleyküm” diye yanıtlıyorum. Gelin dercesine bir el hareketi yapıp bizi çağırıyor, akan trafiğin ortasına dalıp bir servisi durdurup bizi bindirip vedalaşarak karanlıkta gözden kayboluyor. Unuttuğumuz Türkler bizi unutmamış.

Harassadayız. Gene ortalık ana baba günü. Yine Xrayden geçiyoruz. Bu kez çakı gene tespit edilemiyor. Bilet alıp dönüş saati olan 22:00 ‘ beklemekten başka yapacak bir işimiz yok.

Hamadan ayrılma vakti. Check out için resepsiyona uğruyoruz. İlk yoklama şu kadar şişe su içmişsiniz şeklinde. İçmedik,dışarıdan aldık diyorum. Neyse gerçeği kabulleniyor. Bu kez anlaştığımız bedel olan 2000 SP yerine 4000 SP istiyor. Ben bastırınca da odaları karıştırmışız kusura bakma deyip 2000 SP ‘yi kabul ederek  hesabı kapatıyor.

Taksiye atlayıp (50 SP/adambaşı) gara gidiyoruz. Al-Alniah ‘ın otobüsü var Şam ‘a. (140 SP)

Şam. Yörenin en büyük kenti.Pek çok adı var. Damaskus, Dimaşk gibi adlarıda en az Şam kadar çok kullanılmakta. Yaseminlerin şehri diye de anılıyor.Zaten Nisan ayında şehirde yasemin festivali yapılmakta.

Burası da oldukça eski bir şehir. 1000 ‘li yıllarda başlayan Türk hakimiyeti kimi zaman kesintilere uğrasa da 1.Dünya Savaşının sonuna dek sürer. Her uğradığımız şehrin kaderi burada da yaşanmıştır. Devamlı el değiştiren şehir, deprem, veba, Timur gibi afetleri şiddetli bir şekilde yaşar. Timur şehri yağmaladıktan sonra işe yarar nüfusu Semerkanda nakleder. Günümüzde burj al-ru’us olarak anılan yer adını o günden almıştır. Kelle kulesi…

1516 ‘da Osmanlılar şehri ele geçirir. Yavuz şehre girer. İslam alimi Muhiddin Arabi ‘nin mezarını arar, buldurur ve buraya bir türbe ve cami yaptırır. Şehrin ilk Osmanlı yapıları da bunlar olur. 1918 ‘de Türkler şehirden çekilir. Araplar bayram yapar, çekilen Türk askerlerine ateş açarlar. Aradan yıllar geçer ve hamileri Fransızlarda şehrin merkezini topa tutup yakar yıkar.

Yolculuk tekdüze. Uzun ama çok uzun bir süre kıraç topraklardan geçtik. Suriyeliler ağaçlandırma için çok çaba harcıyorlar ama işleri çok zor. Sadece toprak, çakıl ve kum kaplı tepeler masmavi göğe tezat oluşturacak şekilde ufku kaplıyor.

Sonunda otobüs Şamın Harassa garajına yakın bir yerde duruyor. Hemen taksiciler musallat oluyorlar. Taksicilerin otellere adam ayarladığını okumuştum. Al Haramein diyorum,Uğur Rabia diyor adam ikiside yakın diyor. Tam kurt. Sonra Al Macid ve diğer otelleri tanıtan  ilanları gösteriyor. Gecesi iki kişiye 2500 SP diyor. Pahalı diyorum. Haramein diyorum. 1500 SP ‘ye iniyor fiyat. Uğurla birbirimize bakıp tamam diyor otele gidiyoruz.

Adam 200 SP alıyor. Otelin girişi güzel. İyi diyoruz birbirimize. Resepsiyon iki gecelik parayı peşin istiyor. İlginç gelsede ödüyoruz parayı. Asansöre biniyoruz. Sürpriz büyük. -1 ‘e iniyoruz. Zeminin altında, penceresi olmayan bir odadayız. Küveti,vantilatörü ve televizyonu var.

Yerleşiyoruz. Artık keşif zamanı. Para bozmak için bankaya gidiyoruz. 100 USD ‘yi 4400 SP olarak bozuyorlar. İtiraz ediyorum. Komisyon almışlar. Komisyon yazısını Arapça ve küçük harflerle yazmışlar.

29 Mayıs Caddesinin başındaki heykelden merkeze ilerliyoruz. Her köşede bir polis var. Bizde gördüğümüz her polise turizm bürosunu soruyoruz ama nafile. Camii Kebir diyerek Emevi Camiine gidiyoruz.Ama çok açız.(Turizm bürosu 29 Mayıs Caddesinde, Al Khamal restoranının yanında imiş. Defalarca önünden geçmemize rağmen göremedik. Ahmaklık bizde mi yoksa Suriyelilerde mi?)

Merjeh meydanına geliyoruz. Şehrin kalbi burası. Sultan Abdülhamit tarafından yaptırılan bir anıt mevcut. Demirden yapılan anıtın Şam ‘a telgrafın getirilmesine şükran amacıyla dikildiğini öğreniyoruz. Anıtın üzerinde Yıldızdaki Hamidiye Camiinin bir modeli var. Cemal Paşa Osmanlıya karşı isyan ettirdikleri gerekçesiyle sekiz arabı burada,belediye binasının önünde sallandırır. Bu meydan böylece arap tarihinde ve Hafız Esad’ın Türkiye karşıtı propogandalarındaki yerini almış olur.

Bir sağa bir sola koştururken Derviş Paşa Camiinin önünden geçiyoruz. Yiyecek birşey bulamayınca gözümüzü karartıp esnaf lokantası benzeri bir yere giriyoruz. Temiz bir yer. Halep kebabı ve kola istiyoruz. Ugarit kola geliyor. Suriyelilerin kendi kolası bu. Halep kebabı ise bizim Tire köftesine benziyorsa da eti biraz daha gevşek. Bol maydanoz ve güzelce bir sos ile servis ediyorlar. İki kiiş 410 SP ödüyoruz.

Turizm polisini yakalıyor ve turizm bürosunu soruyoruz. Cevap yok, bilmiyor. Kalenin yanından geçip Hamidiye Çarşısına giriyoruz.

Osmanlının şehre kazandırdığı önemli yapılardan birisi bu. Çarşının içerisinde uzunca bir süre iki katlı dükkanların arasından yürüyorsunuz. Tavanı örten herneyse delikler oluşmuş. Kafanızı kaldırıp baktığınızda gökyüzündeki yıldızları görüyor gibi oluyorsunuz. O deliklerden içeri süzülen ince ışık huzmeleri özellikle çarşının loş bölümlerinde sihirli bir hava katıyor ortama.

Envai çeşit mal satılmakta dükkanlarda. Ortada seyyar satıcılar dizilmiş başka şeyler satmaktalar. Bisikletler insanların arasından vızır vızır geçmekte. Hepsinin kontrollü, usta biniciler olduğunu gözlemledim. Başka bir hayatın başka kurallarla oynandığı sevimli,küçük bir dünya burası.

Çarşıdan çıkarken sizi dev sütunlar karşılıyor. Karşımızda Emevi Camii. Caminin ana kapısından girmeden durup sağımıza bakınca Safranboluda, Beypazarında, Mudurnuda görebileceğiniz tarzda bir iki bina görebildik. Şaşmaya gerek yok. Son doksan yılı saymazsak bin yıldır canımızla, kanımızla bu topraklardayız. Araplardan fazla hakkımız var bu topraklarda. Kitabıma,dinime  uzanan haçlının bileğini tutup yere yapıştıran benim atalarım. Neyse sağda gene Osmanlıdan kalan üzerinde Abdülhamitin mührünün olduğu birde çeşme var.

Emevi Camiine girerken yabancıların bilet alması gerekiyor. Biletler caminin yanındaki Selahaddin Eyyübinin türbesinin yanından alınmakta. Kadınlara ayrıca bir tür kapişonlu elbise veriyorlar. Bunu giyen turistler caminin içinde ve avlusunda gizli ayinler yapan rahipleri andırıyorlar. Görevli bize de mister diye seslendi. Ayakkabılarıda paralı saklıyorlar. Pasaportumu çıkarıp Türküm,müslümanım diyerek üzerindeki ay yıldızı gösterdim. Büyük hürmet göstererek ayakkabılarımızı yanında sakladı.

Avluya girdik. Sanki Venedikte, San Marko meydanındayız. Fazlası var eksiği yok. Avluya girilen kapının etrafındaki duvarlar renkli mozaiklerle bezeli.  Avlunun zeminindeki mermerler caminin ve dolanan insanların görüntülerini yansıtmakta.

Cami tahmin edebileceğiniz gibi bir Bizans katedrali üzerine kurulmuş. Bizanslılar katedrali Romalıların Jüpiter tapınağından çevirdiği bir kilisenin yerine yapmış. Jüpiter tapınağını yaparken Romalılar, Aramilerin inşa ettiği Hadad tapınağını yıkmış J Hep aynı.

Başlangıçta, müslümanlar şehri ele geçirdiklerinde yapıyı hristiyanlarla ortak kullanmışlar. Sonra 1.Velid zamanında 706 – 715 yılları arasında hristiyanlara yüklüce altın ve üç kilise yeri vererek müslümanlar burayı devralmış.

Camiyi yaparken Hz. Muhammed ‘in Medinedeki evi temel alınmış. Yapı, ibadetin yapıldığı, eğitimin verildiği, politik görüşmelerin ve tartışmaların yapılabileceği, evsiz ve kimsesizlerin yemek ihtiyaçlarının karşılanacağı bir külliye olarak inşa edilmiş.Halife yapının inşaatı sırasında Bizans İmparatorundan usta talep etmiş. Bizans iki yüz kadar ustayı Şam ‘a göndermiş.Cenneti betimleyen mozaikler İstanbullu ustaların işi.Caminin yapımı o kadar masraflı olmuş ki masrafların tutulduğu defterleri camiye taşımak için on iki deve gerekmiş.Halifede bu defterlerin hepsini yaktırmış.

Dev avlunun batısında (ki caminin boyutu 96*157 m.) hazine kubbesi de denen sekiz korint sütununun taşıdığı bir yapı var. Doğuda da yine aynı tipte ve sayıda sütunun sırtladığı Zein al–Abidin kubbesi var.

Caminin içine de girdik.

İki sıra sütun cami tavanını taşımakta. Küçük,bizans tarzı bir kubbeye sahip. Ön sıralar erkeklere, alçak bir tahtaperde ile ayrılmış arkadaki bölüm ise kadınlara ait. Caminin  ortasında Yahya peygamberin sandukasıın olduğu yeşil ışıkla aydınlatılmış bir bölüm var. Bir nevi tavaf merkezi olmuş. Türbenin kıbleye bakan yüzünde, camın üzerinde küçük bir delik var. İnsanlar buradan ellerini bileklerine dek uzatıyorlar. Anlamı nedir,bilemiyorum. Fatiha okuyup çıkıyoruz. Ayrıca Kerbelada şehit edilen Hüseyin ‘in kafası da cami içinde saklanmakta.

Bir zamanlar Herekedeki halı fabrikasında dokunup Sultan Abdülhamit tarafından camiye hediye edilen iki yüz parçalık halının yerinde şimdi yeller esmekte. Ama Osmanlı çinileri hala yerlerinde.

Dışarıda Hz. İsa ‘nın inip deccal ile dövüşeceği ak mimareyi arıyoruz. Ama üç minareden hangisi bunu bilmiyoruz. O esnada Türkçe bir ses bize yardım teklif ediyor. Nereden öğrendin Türkçeyi diye soruyorum.Lazkiyeliymiş,Türkmenmiş. Biz sizinle yaşarız, sizi seyrederiz,size bakarız diyor oda. Türkiyeye selam gönderiyor. Canım,başım üstüne. Minarelerden hangisi o da bilmiyor.

Çıkışa ayakkabıları saklayan görevlinin yanına gidiyoruz. Adam, caminin doğusunda kalan (girişe göre ilerideki,caminin arkasında kalan minare) minare olduğunu söylüyor. 25 SP  veriyorum. İstemiyor. Israr edince dualarla alıyor. Kıblenin karşısında kalan yani iki minarenin arasında kalan beyaz minare ise Gelin minaresi olarak anılmakta.

Sırada Selahaddin Eyyübi ‘nin türbesi var. Girişin soluna doğru biraz ilerlerseniz görebiliyorsunuz. Kırmızı kubbeli bir yapı. Kısa bir rampanın aşağısında Roma tapınağından kalanlarda görülebiir.

Selahattin Eyyübi ‘nin kökenine inmeyeceğim. Zaten herkes sahiplenmiş durumda. Ama girmeyeyim desemde insan kendine hakim olamıyor. Buralardan  Türk adı silinmeye and içilmiş anlaşılan. Selahattin Eyyübi Türk olmayabilir ki yaptıkları ile milletlerüzeri bir insan olduğunu göstermiş zaten. Ama kimi kardeşlerinin adının Turan, Tuğtekin, Böri olması bana ilginç geldi. Eniştelerinin ve yeğenlerinin isimlerine hiç girmiyorum bile. Dönemin Arap şairlerinin kendisine yönelttikleri hiciv ve övgülerdeki millet ismini zikretmiyorum bile. Fanatik düşünce zaten kabul etmeyecek, ahmak zaten anlamayacak.

Zengi döneminde önemli bir general ailesinin eğitimli bir çocuğu olarak hızla yükselmiş. Yükselmişte Tanrının inayeti mi yoksa başka güçler mi var bu yükselişte düşünmeye değer. Selçuklu Atabeyi olan Nureddin Zengi ‘nin, onun küçük yaştaki oğlunun, Eyyübinin amcası Şirkuh ‘un peşpeşe ölümleri düşündürücü. Bununla beraber Haçlılar, Zengiler, Haşhaşiler, Türkler, bilimum büyüklü küçüklü kabilenin güç yarışı sırasında sabırla mücadele edip başarıyla çıkar.

Kendi içinde güç birliğini sağladığında birbirini yiyen diğer islam uluslarını birleştirmeye çalışır ve haçlıların üzerine yüklenir. Başta Kudüs olmak üzere neredeyse tüm Haçlı şehir ve kalelerini ele geçirir. Tüm bunları yaparken psikolojik yöntemleride azami ölçüde kullanır. Gerektiğinde affeden, tarafsız bir yargıç , gerektiğinde acımasız bir generaldir. Ama dürüsttür ve herkes buna saygı gösterir. Öyleki Dante için bile İlahi Komedyada hristiyan olmayan ama insanlığa yararı olan tek müslümandır ve yazar ona cehennemim limbus katında yer verir.

Eyyübi kuşattığı kalelerden birinde düğün yapıldığını duyunca düğündekilerin rahatsız olmamaları için mancınıklarına kalenin başka burçlarını hedef aldırtmış, iyi savaştığını düşündüğü aslan yürekli Richard ‘ın atının yaralandığını görünce ona iki tane kaliteli Arap atını savaş sırasında hediye etmiş bir insandır. Sadece Tamplarlardan nefret eder. Çadırına gelen Le Ranaud ‘u kendi elleriyle öldürür ( ki adam cidden kaşınmıştır ) ve sonrasında “kral kralı öldürmez ama bu küstahlıkta çok ileri gitmişti” der.

Bonkördür. Varını yoğunu dağıtır. Muhasebecilerinin bile ondan aciil işler için kullanılacak bir miktar parayı kendisnden saklarlar. Öldüğünde kendine ait pek fazla bir parası yoktur. Denir ki  tellallar “Duyduk, duymadık demeyin! Kudüs’ ü fetheden; hazinesinde altınlar, mücevherler bulunan Sultan Selahaddin ölmüştür! Mezarına amelleri dışında sadece kefen bezini götürebilmiştir!” diye dolaşmıştır ülkenin her sokağında.

Konumuza dönelim. Selahattin Eyyübi ‘nin türbesinde fotoğraf çektirmiyorlar. Buna karşın içerisini biraz anlatayım. İçeride biri ahşap diğeri süslü mermerden yapılmış iki sanduka bulunmakta. Mermer olan Alman imparatoru II. Wilhelm ‘in  hediyesi. Müslümanların hamisi rolünü oynarken yaptıklarından biri sadece. Büyük savaşçı sağdaki,sade sandukanın altında yatmakta. Ruhu şad olsun.

Bir anektod daha vereyim. Yukarıda da anlattığım gibi Selahaddin Eyyübi haçlılara karşı başarılı mücadeleler verip Kudüs gibi pek çok şehri onların elinden geri alabilmiş. 1.Dünya Savaşı sırasında Türk ordusu Şamdan çekilip İngilizler şehre girdiğinde İngiliz ordularının generali Allenby ilk iş bu türbeye gelmiş. Ayağını sandukanın üzerine dayayıp “Yine geldik Selahaddin ” demiş. Avrupalının kindar kafası.

Türbenin önemi biz Türkler için bu kadarla bitmiyor. İlk havacılarımız olan Fethi Bey,Sadık Bey ve Nuri Bey ‘in kabirleri de burada.

Bu da büyük projelerimizden birisiydi. İmparatorluğu baştan başa havadan kuşatan bir posta ağı kurmak. Ama olmadı. Bu uçuşlar sırasında ilk hava postası yerine törenlerle ulaştırıldı. Fakat şanssızlık nedeniyle önce Fethi bey ve yardımcı pilot Sadık Bey uçtukları Muavenet – i Milliye isimli uçak  1914 ‘te Taberiye gölü yakınlarında düşünce şehit oldular.  Yanlarında yatan üçüncü şehit ise bir sonraki uçuş sırasında düşen uçaktaki (Prens Celaleddin uçağın adı) Nuri Beydir. Diğer pilot sağ olarak kurtulabilmiştir.  Yazıktır bu konuda da fazla bir araştırma yapılmamış.

Buradan çıkıp sokaklara karışıyoruz. Kimi sokakların başlarında bazı levhalar var. Elinizde bir rehber kitap yada harita yoksa bile bu levhaları izleyerek sur içi kısmı rahatlıkla dolaşabilmeniz mümkün. Suriyeliler kültür turizminde sağlam adımlarla geliyorlar. Biz ülkemize fakir Avrupalıları, ahlaksız Rusları doldurup kaliteyi düşürürken adamlar uzun vadede meyveleri toplayacaklar.

Sokaklardan bahsedeyim. Sanki Osmanlının son günlerindeki İstanbul tasvirlerinden birisinin içerisindeyiz. O sokak senin, bu sokak benim gezdik. Suriyenin farkında olmadığı renklerini, farklılıklarını, zenginliklerini farketmeye çalıştık. İki hedefimiz kaldı bu gün. Hicaz demiryollarının Şam garı ve Süleymaniye Tekkesi.

Bu sonuncuyu kime sorsak bir yanıt alamadık. Siz siz olun boşuna polislere birşey sormayın. Olduğumuz yerden yaklaşık iki km yürüyerek ulaşabileceğimiz bir yere gelmek için abartısız saatlerce dolandık.

Neyseki eldeki ile yetinmeyi bilen bir kültürden geliyoruz. O çarşılarının hepsini dolaştık. Nerede ne satılır, hepsini biliyoruz artık. Rastlantı eseri girdiğimiz Seyyide Rukiye türbesi ve camiide görülmeye değer. İlginç bir yer.

Türbe Şii geleneklerine göre ziyaret edilmekte. Gelenlerin bir kısmı daha türbe kapısının üzerinde secdeye kapanıp öyle giriyorlar, kimisi kapının üzerini okşayıp öpüp içeri giriyor. İçeride, kadınların tarafından canhıraş feryatlar gelmekte. Şii kültüründeki Ali ve yandaşlarının çektiği acıyı çekme ve hissetme ritüelleri burada da kendini göstermekte. Erkekler tarafında ise Kerbeladan gelen  küçük taşlara secde ediliyor. Taşlar yere, alnın secde ederken geleceği yere konuluyor. Küçük yaklaşık 1 TL boyundaki gri taşlar bunlar.

İçeriye bakıyorum. Türbede paralar,bebekler. Dilek tutanlar dileklerini atıyorlar. Arkamdaki adam bir bebeği türbenin içine atıyor. Bam diye bir ses geliyor.Türbe bölümü yeşil ağırlıklı renklerle bezenmiş.  Türbe girişindeki görevli nereli olduğumuzu soruyor. Türkiye dediğimizde adamdaki ciddi ifade değişiveriyor. Konuşuyoruz. İlginç bir ortam. Fatiha okuyup avluya çıkıyor ve sevimli bir çocuğun fotoğrafını çekmeye çalışıyoruz ama nafile. Biraz soluklandıktan sonra cami kısmına geçiyoruz. Pek görülebilecek birşey yok. Fazla oyalanmayıp yollara düşüp Süleymaniye Tekkesine gitmeye çalışıyor. Şam nüfusunun önemli bir kısmı ile irtibata geçiyoruz. Nihayet bir turizm polisi bize doğru yolu tarif ediyor.

Tarifi izliyoruz. Karşımızda Hicaz demiryollarının binası. Dönemin dev projesinin dev ayağı. Zarif bir bina. Ulusal mimarlık akımının binalarını andıran, Sirkecideki vakıf hanlarına benzer bir bina burası.Dışında, girişin sağında eskilerden kalma bir şimendifer durmakta. İçeri girip Türk olduğumuzu söylüyorum. Niyetim yukarı çıkmak ki görevli adam bize içtenlikle yardım ediyor. Sağ taraftaki kapıdan girip kısa koridorda ilerleyerek merdivenlere ulaşıyoruz. Koridor eski bir modanın mostrası. Tavanlar ise zarif işlemelere sahip. Üst katta pek birşey yok. Duvarlarda tren resimleri var. 2003 ‘e dek bu gara tren seferleri yapılmış. Günümüzde ise hafif raylı sistemin bir parçası olarak kullanılacakmış. Camdan arka tarafa bakınca kazı çalışmalarını görebiliyorsunuz.

Görevli ile konuşuyoruz. Adam Abdülhamit ‘e dualar ediyor. Gerçektende konuştuğumuz gibi büyük bir proje bu. Abdülhamit ‘in büyük hamlesi görünürde İstanbul ‘u Mekke ‘ye direkt tren yolu ile bağlayacaktı. Bununla beraber devamlı isyanlarla boğuşulan bölgede asker ve para nakliyesi hızlanacak, sultanın gücü bir kez daha alem-i islamiyye ‘ye gösterilecekti.

Bunun için devlet bütçesinin muazzam bir miktarı (yaklaşık %18 ‘i ) bu işe aktarıldı. Memur maaşlarından kesintiye gidildi, dışarıdan borç alındı. Kurban derilerinin gelirlerine bile el konuldu. 1 Eylül 1900 ‘de burada, Şamda başlayan çalışmalarda harcanan paranın, ölen işçinin haddi hesabı yok. Tam dört yıl sonra döşenen ray 460 km ‘ye ulaşmıştı.

Avrupa basını olaya “Osmanlı yeniden diriliyor” şeklinde haberlerle yaklaşıyordu. İran ve diğer bazı islam devletlerinin  ilgi ve memnuniyetle olaya yaklaştıkları görülüyor. Ama aslında İngilterenin kontrolünde olan ve sadece kağıt üstünde Osmanlılara bağlı bu topraklarda demiryoluna karşı gruplarda mevcuttu. Hac yolunu korumakla görevli olan (aslında hacılara saldırmasın diye rüşvetle dizginlenen ve bunu sürre alayı adı altında alan Bedeviler) Bedeviler gelirleri elden gidecek diye, Mekke şerifleri ve valisi gibi yerel otoritelerde Osmanlının bu şekilde eskisi gibi yönetimi kontrolleri altına alacağı için engel olmaya çalışıyorlardı. İngilizler projeyi finansal açıdan engellemeye çalışıyor yada Akabe körfezine dek rayların uzatılması halinde savaş açacakları gibi tehditlerle direkt yukarıdaki hainleride el altından maddi olarak destekleyerek durdurmaya çalışıyorlardı.

Yinede Osmanlı rayları döşemeye devam etti. Arabistan toprakları sünger gibi kan ve parayı emiyordu. İngilizlerin destekleri savaş sırasında da sürdü. Özellikle Lawrance ‘ın kışkırttığı Arap birlikleri sürekli hatlara zarar verdiler,askeri üsleri bastılar.

Osmanlı 1918 ‘de yöreden gittiğinde döşenmiş binlerce kilometre tren yolu ve çok sayıda istasyon binasını bırakmıştı.  Tıpkı Selanik ‘e dek trenlerin Osmanlının döşediği rayların üzerinde yine Osmanlının inşa ettiği istasyonlara uğrayarak gittiği gibi Suriye ve Ürdün arasındaki yolculuklarda aynı şekilde Osmanlının parası ve emeği üzerinde gidip gelmekte.Yıllardan 2009 Eylül ayı. Ve halen değişen birşey yok.

Düm düz yola devam ediyoruz. İlerilerde iki minareyi görünce külliyeye geldiğimizi anlıyoruz. Çifte minareli cami inşa etmek sultan ve ailesine mahsus bir davranış idi. Kapıdan içeri girince sağlı sollu, turistik eşya ve takı satan dükkanların oluşturduğu araştayı görüyoruz. İlk solda bir avlu ve akabinde insanların namaz kılmak için içine girdikleri küçük,tek kubbeli, basit bir cami var. Ama içindeki çinileri oldukça güzel. İmama Vahdettin ‘in türbesini soruyoruz. Caminin yanında diyor. İçinde olduğumuz camiyi Selim-i Sani (yani II. Selim), diğerini Sultan Süleyman Kanuni bin Selim-i Evvel yaptırdı diyor. Bu kadar teşrifatlısını canlı olarak duymamıştım.

Dışarı çıkıyoruz. Arastanın öteki kapısını açıyoruz. Meğer ana cami burada imiş. Kapısı kapalı. Tipik çifte minareli selatin camii. Mimar Sinan tarafından inşa edilmiş. İçeride bir görevli var. Selamlıyoruz,selamımızı alıyorve yanımıza geliyor. Derdimizi anlatıyoruz. Cami avlusuna buyur ediyor ama anahtarları olmadığı için hazeireye sabah 7 gibi gelin diyor.

Dönüyoruz. Birşeyler atıştırıp turlayacağız. Yemek işini rastlantı eseri gördüğümüz büfe benzeri Subway restorantta hallediyoruz. Al Khamal ‘e girmeyi başka bir güne bırakıyoruz. Adam başı bir kola, bir sosisli sandviç 85 SP. Doyurucu.

Akşam haybeye epeyce dolandık. Yorgunluktan yığılacak gibiyiz. Sonunda otele dönüyoruz.

• Suriye (Halep – Hama ) 1. ve 2. Gün gezi notları
• Suriye (Halep – Hama ) 3. Gün gezi notları
• Suriye (Halep – Hama – Apamea – Şam) 4. Gün gezi notları

Sabah erkenden uyandık. Erken dediysem 7:20 gibi. Sekiz olmadan çıktık. Bora ile tam 8 ‘de buluşmak üzere sözleşmiştik.Tahmin ettiğim gibi öncesinden oradaydı. Sorduğumda henüz indiğini söylediysede bunun kalıtsal kibarlıklarından kaynaklandığına eminim.Allahtan erken inmişiz.

Kaldığımız Riad Hotelden Hama otobüs garajına değin yürüdük. Bora alem kız. 50 SP (yaklaşık 1 USD ) ödeyip taksi ile gideceğimiz yere yürüdük.

İlk hedef şövalyelerin kalesi Crac des Chevaliers. Güncel adı ile Qalaat Hosn yani Hasan Kale de diyebiliriz.

Bunun için önce Homs (Humus ) şehrine geçmek gerekli. Homs ‘a otobüslerle gidilebilmekte. (30 SP) Yolculuk yaklaşık bir saat sürmekte. Bununla beraber aynı yol garajın oradaki mikrobüsler ile de yapılmakta.

Neyse Homs garajında indik. Açlık hissetmiyorum,susamadım da. (Fakat bizim tayfa Kore- Türk işbirliği ile alışverişe çıktı )

Başta Homs garajından bahsedelim sonrasında da üstün körüde olsa şehirden. Kaleye ve diğer çeşitli yerlere giden mikrobüsler büyük otobüslerin yolcu alıp indirdiği garın sağında kalmakta. Kalaat Hosn dediğinizde zaten araçları gösteriyorlar yada sizi götürüyorlar. Şehrin Şam yolu üzerinde olması nedeniyle canlı bir garı olduğunu söylemek lazım. Şehirde üniversiteninde yer alması insan çeşitliliğini arttırmış durumda. Şehirde gezebilecek pek bir yer yok. İçinde halid bin Velid ‘in de türbesinin olduğu aynı isimli bir cami ki resimlerden gördüğüm kadarıyla fazla iyi bir restorasyon sonucu oldukça yeni görünenmekte. Ayrıca bu camide büyük Türk savaşçısı Baybars ‘ın da sandukası bulunmaktaymış. Bunu yazık ki Şamda öğrendim. Birde için de Meryem Ana ‘nın kemerinden bir parçanın olduğu iddaa edilen El Zennar isimli Süryani kilisesi görülebilir. Kalesi için yıkıntı denilmekte. Gezginlerin pek uğramadığı yada bizim gibi garajından ötesine pek geçmediği bir şehir.

Mikrobüse gelince. Bizim köylerden kasabalara giden minibüslerin mantığında çalışmakta. Tüm araç dolunca sabit bir bedel ödeyerek yola çıkıyorsunuz. Eğer beklemek istemezseniz, koltuk bedelleri araçtakilere pay ediliyor. Tabii ortalama Suriyeli bu bölüşüme pek yanaşmadığından boş koltukları sizin ödemeniz gibi bir seçenek kalıyor geriye. Ama frekansı yüksek hatlarda biraz beklemek yeterli.

Ama araçlar rezalet. Eskiden Aksarayda yer alan dolmuşlar gibi. Ama çok daha konforsuz. Koltuk araları daracık. Ben bile orta boylu sayılmama rağmen çapraz durabildim. Koltuk sıralarının en sağında açılabilir, iğreti bir mekanizma ile birer koltuk daha arttırılıyor

Kaleye gidiş için adam başı 70 SP ödüyorsunuz. Yol uzun. Ufacık araçta yapılan yolculuk ise epey yıpratıcı olmakta. Bu fırsattan istifade ederek kahvaltı niyetine poğaça benzeri nesneyi yemeye çalıştım. Pudra şekeri tadındabirşey. Ama doğruyu söylemek gerekirse tüm gün tok tuttu.

Neyse bir yere geldik. Neresi Tanrı bilir. İnin dediler. Üçümüzde şaşkın bir şekilde birbirimize baktık önce. Sonra yolun aşağısında, ağaçların arasına pusuya yatmışcasına duran elemanı işaret ettiler. Gittik. Adambaşı 100 SP ödeyerek döne döne kaleye doğru yola koyulduk.

Kale yolu epeyce  uzun. O nedenle yürürüm , giderim deme ve dediğinizi yapabilme imkanınız yok. Uzunca bir süre tepe çıktığınız için manzarayı seyredin. Zaten yapacak başka birşey de yok.

Kaleye girerken Uğur şansını tekrar denedi. Ama burada tutmadı. Korelide tahmin ettiğim gibi ISIC kartı var. Biz paşa paşa 150 SP öderken o sadece 10 SP ödeyerek içeri girdi.

Kale devasa, elegeçmez bir yapı. Krak, kale anlamına geliyor. Crac des chevaliers şövalyelerin kalesi demek kısaca.Zaten Hamadaki oteller kaleleri gezdiren özel turlar düzenlemekte. Fiyatları 25 ila 30 USD arasında değişen bu turlarda Crac dışında, Misyaf, Marqap (Merkep yani) veSelahattin Eyyübi kalesini görme imkanınız olmakta. Bunlar içinde resimlerinden vardığım sonuca göre Misyaf sağlam görünümlü bir kale. Ben Misyaf ‘ı Şii kalesi sanıyordum ama Haşhaşilere ait olduğunu gördüm. Alamuttan sonra en meşhur kaleleri burası imiş. Selahattin Eyyübi 1176 ‘da kendisine iki kez suikast düzenleyen haşhaşileri ortadan kaldırmak için kaleyi kuşatırsa da başarılı olamaz. Rivayete göre haşhaşiler Eyyübiyi tüm ailesini yok etmekle tehdit ederler. Bir diğer rivayette ise haşhaşilerin reisi Reşideddün Sinan bir tepeden kuşatmayı izler. Selahattin Eyyübi adamlarını gönderirse de askerler bayırı tırmanırken aniden felç geçirirler. Durumdan çekinen Eyyübi çadırının etrafına kireç döktürür.Böylece çadırın etrafına yaklaşan birileri olup olmayacağını anlayabilecektir. Gece ansızın uyanır ve Reşideddün Sinan ‘ın çadırdan çıktığını görür. Yatağının kenarında bir not vardır. Notu okur ve sabah erkenden kuşatmayı kaldırır. Notta sadece şu yazar. “Sen elimizdesin”

Ayrıca meşhur Kadeş Savaşı da bu kaleye yakın bir yerlerde yapılmış.

Kaleyi ilkin 1031 ‘de Halep emiri yaptırıyor. Fakat daha ilk haçlı seferinde 1099 yılında hristiyanlarca ele geçiriliyor. İlk başlarda önemsenmeyen kale bir müddet sonra Hospitallerin en önemli üssü haline geliyor. Oysa ben burayı Templarların üssü sanıyordum.Neyse şövalyeler burayı iyice tahkim ettirirler. Zaten göreceğiniz gibi iki devasa taş ahırda binden fazl at bakılabilmekte imiş.Kale her an kuşatılabilir diye beş yıl yetebilecek erzak ve mühimmata sahip tutulmuş. Bu depoları da gezerken göreceksiniz. Önemli olan gezerken kaybolmamak ve aydınlatmanın zayıf olduğu koridorlara girmemek yada girilirse de azami dikkati göstermek. Aynı durum çeşitli merdivenlerden inişte de geçerli.

Kuşatmalar oldukça serttir ama savunucularda elit askerlerdir.1163 ‘te Nur ad-Din kuşatır başarılı olamaz. Arada olan pek çok deprem kuşatmalardan daha fazla zarar verir kaleye ama hepsi kolayca onarılır.1188 ‘de kalenin önünde Selahattin Eyyübi görünür. Askerleri kalenin önemli burçlarından birini ele geçirip kapıyı açsada bu kuşatmanın sonunda kale hala Hospitallerin elindedir. Ama 1271 ‘de kale Memluklerin eline geçer. Çok güçlü bir ordu ve mükemmel kuşatma araçları ile şehri kuşatan bu kez Baybarstır. Şövalyelerin Grand Master ‘i kaleyi vire ile teslim eder. Burada gene rivayetler devreye girer. Bunlardan birine göre grand masterden Kudüs’e giden mektup bir şekilde müslümanların eline geçer. Baybars akıllı bir manevra ile Kudüstekilerin ağzı ile bir mektup yazdırıp müslümanlarla anlaşma yapıldığını, anlaşmaya göre kalenin teslim edilmesi gerektiğini bildirir. Buna göre kalenin grand masteri kendinden yüsek bir makamdan gelen emri gerçek sanıp dinlediği için kaleyi kaybetmiştir. Bana göre külliyen palavra.

Kaleyi Arabistanlı Lawrance nam zat dünyanın en korunaklı,en etkileyici kalesi olarak nitelendirmiş ki bunu her yerde de yazıyorlar zaten. Ama işin ilginci gerçekten inanılmaz derecede müstahkem kaleyi bizimkilerin kullanmamış olması.

Tarihçesinden yapısına geçelim. Etrafında hendek vb yok. Zzaten bir tepenin üstünde kale. Etrafında rahatlıkla mangonel yada mancınık gibi kuşatma aletleri kurabilecek bir yerde yok. Günümüzde bir tepe ve bir bayır varsa da o devirlerde bunun kurulmamasını sağlayacak bir kule daha olması gerekiyor o tepede.

Kalenin içinde daha girer girmez sol tarafta ahırları görebiliyorsunuz. Sağlam duvarların ardında kala bu alanlar bir kaç kat. Bir merdivenden indik ama yanımızda fener getirmediğimiz için daha aşağısına gitmeye cesaret edemedik. Çeşitli odalara ve tünellere çıkan hatta katlara inen ana koridoru takip ederseniz bu kez iç kalenin yamacına ulaşıyorsunuz. Burada küçük bir hendek var ve içi su dolu. Zaten bunun aşağısındaki kısımda bir zamanlar hamam olduğunu gösteren levhalar var.

Ana binaya girmeden kale etrafındaki surların üzerinde bir tur atmanızı öneririm. Ana binanın içindede pek çok bölme var. Aynı uyarılar bu bölüm içinde geçerli. Buranın avlusunda Baybars tarafından camiye çevrilen kilisede mihrap görülebilir. Kilise kısmında ise tavanı tutan kemerler Bodrum Kalesindeki gibi Fransız stili. Burada ayrıca birde toplantı odası gibi büyükçe bir alan var. Buradan kulelere çıkıp manzarayı seyredebilir, kendinizi kuşatılan bir komutan yerinede koyabilirsiniz. Zaten kulelerden biri kumanda kulesi adında. Kulelerde rüzgar oldukça sert olabiliyor. Bir uyarı daha. Krak ‘a gelirken ince bir yağmurluk almanızda yarar var. Bizim gibi yağmura yakalanabilirsiniz. Sonuçta denize yakınız ve yüksekte bir tepedeyiz. Son bir uyarı daha. Girişte bilet aldığınız yerde İngilizce bilen bir rehber tutabilirsiniz. Eğer savaşlar ilginizi çekmiyor ve haçlı-müslüman savaşları konusunda fazla bir bilginiz yoksa rehber tutmanızda fayda olacaktır.

Kaleden çıkmaya karar verdik. Bizi getiren adam dışarıda beklemede. Zerre İngilizce konuşamıyor . Biz otobana çıkıp servis  beklemek istiyoruz, geçmez diyor. Haklı olabilir. Zaten tabut gibi daracık araba. Üç kişilik yer olan birini yakalamak mümkün değil gibi.   Adamla tartışmaya başladık. Homs ‘a dek üç kişi 1500 SP dedi. Yok,pahalı dedik. Bu arada Koreli kız servisle gidelim derken sanki nasıl gideceğiz diye soruyor adeta. Ya üçümüz birden gideceğiz yada gitmeyeceğiz, seni burada yalnız bırakmayacağız dedim. Rahatlamış göründü. Bu esnada adam ana yola yaklaşınca 1200 SP dedi bu kez. Adam arapça dışında başka hiç bir dil bilmiyor.Bizde ise sadece Koreli kız biraz Arapça bilmekte. O da pek ikna edici değil. Adam eline paraları alıyor,1200 SP oluşturup sallıyor.Ben yanındai koltuktayım. Önce arkaya dönüp teklif bu diyorum. Uğur nötr,Koreli için herşey gallin (arapça pahalı ). Gel zaman git zaman biz 600 dedik, adam 700 ‘de ısrar etti. Sonunda adamın elinden parayı alıp 650 SP yaptım. Tamam dedim. O da tamam dedi. Bu Suriyede işe yarar bir taktik. Bir kaç kez daha uyguladım. Sizden biri adamlarla fiyat için konuşurken karşı tarafla tıkanma yaşandığında devreye girin ve mantıklı ise orta fiyatı verin. Belki biraz kazık yemiş oluyorsunuz ama gerçekten üç kuruş için uzatmaya gerek yok.

Yolda gidiyoruz. Adam kendince birşeyler anlatıyor. Başta Koreli adaşımı eşim sandı. Yok, eşim İstanbulda. Birde velet var dedim. Kendinde iki evlat (veledin çoğulu) varmış. Başka birşeyler daha anlattı. Anlayan kim. Sonra bizi bir araç solladı.  “Servis” dedim. Demez olaydım. Adam önce servis şoförüne seslendi., ardından içinde garaj, polis gibi kelimeler geçen birşeyler söyledi. Bizi indirdi ve servise bindirdi. Film gibi.

Homstayız gene ve garajda. Bu kez Hama ‘ya mikrobüsle döneceğiz. Turist tarifesi çektiler. 50 SP ödedik. İçeride konuştuğumuz Suriyeli ise sadec 32 SP ödediğini söyledi.

Konuştuğumuz çocuk Hamada oturup Homsta telekominikasyon mastırı yapan bir mühendismiş. Aalmanca biliyor. İngilizce konuşabilecek fırsatı yakalayabildiği için sevindiğini söyledi. Hayali Türkiyede yada Avusturyada çalışmak. Hayırlısı diyorum. Bizim takımların maçlarını seyrediyorlarmış burada. Dün gece basketbolda İspanyolları yenmişiz. Takım çok iyi oynamış. Seyretmedik deyince çok şaşırdı.  Spordan politikaya, Suriye Türkiye ilişkilerinden, Arapların kendi aralarındaki münasebetlere kadar epeyce konuştuk. İyi eğitimli, aydın bir genç.

Hamada garaja varınca tekrar otele doğru yürüdük. Koreli adaşım otele dönüp dinleneceğini söyledi. Uğur ise Aapamea ‘ya gidelim diyor. Önce para bozdurmamız lazım. Cadde üzerinde banka levhası var ama çoktan kapanmış. Saat iki bile değil oysaki. Yürüyerek otelin oraya geldik. Burada açık bir banka var ama en az 100 USD ‘lik banknotları bozuyorlarmış. Bizde en büyük kupür 50 ‘lik. Bozdurmak sorun olabilir diye epey bozuk para ile gelmiştik halbuki. Koreli ise elindeki 1000 ve 500 SP ‘leri bozdurmanın derdinde. Banka bunlarıda bozmuyor.

Saat kulesinin köşesindeki, siyah “Sultan ” isimli dükkana giriyoruz. Burada sabit kur üzerinden parayı bozduruyoruz. Komisyon almıyorlar. Hatta 1000 SP ‘yi de bozduruyoruz. Arkamızdaki gişede ise adaşıma gene olumsuz cevap vermişler. Yüzü gene asılıyor. Öteki gişeyi gösteriyorum. Umutsuzca gidiyor ama ilk binliği bozdurunca ötekileride uzatıyor gişedeki kadına. Ayrılırken diyorum,”” Ortadoğuda kurallar yoktur, olasılıklar ve durumlar vardır.

Koreli dostumuzu otele bırakıp Apamea için yolumuza devam ediyoruz. Her geçen mikrobüs ve otobüsü durdurup soruyoruz. Cevap hep aynı. “Yok”. Bir tanesi artık otobüs olmaz,ancak taksi ile gidersiniz demeye çalışıp taksi taklidi yapıyor anlayabilmemiz için.

Apamea – Şam

Kaynak ve Fotoğraflar: Bora Arasan

• Suriye ( Apamea – Şam ) 5. Gün gezi notları
• Suriye (Halep – Hama ) 3. Gün gezi notları
• Suriye (Halep – Hama ) 1. ve 2. Gün gezi notları

Sabah erkenden uyandık. Az uyumuş olsamda kendimi dinç hissediyorum. Dışarı çıkıp kahvaltı yapmak istiyoruz ama sokak kapısının üzerinde bir asma kilit var. Görevli kimse yok. Ayak işlerine bakan çocuklardan biri sofadaki koltuğun üzerinde yatıyor. Dürttüm, uyandırdım. İki anahtar verdi. Bunlarda açmadı. Başka bir anahtar daha çıkarttı . Bu işe yaradı.

Dışarı çıktık. Güneşli bir gün. Kapıdan çıkar çıkmaz taksiciler yakamıza yapıştı. Halep civarındaki Serjilla,St. Simeon (Qalaat samaan) gibi yerleri getirip götürmeyi teklif ediyorlar. Ama ne başkalarının gezi notlarındaki fiyatlar nede gezi rehberlerinde belirtilen ücretler adamların dediklerinin yanından bile geçmiyor.

Günlerden Pazar ve sabah daha 7 ‘yi yeni geçmiş. Polisler bile köşelerine daha yeni yeni akşamdan kalmış suratlarla isteksizce gidiyorlar. Kahvaltı için bir yer bulamadık. Halbuki dün bir kaç yer gözümüze takılmıştı. Buna karşın şehri boş görmek daha da ilgi çekici oluyor.

Birer bardak meyve suyu içip sucuklu tost yiyoruz. (50 SP içecek,50 SP tost). Ramazan olmasına rağmen kimse oruç tutmayan insanlara gözünün ucuyla bile bakmamakta. Biz genede yolculuğumuzboyunca su içerken duvara dönüp insanları imrendirmemeye elimizden geldiğince özen gösterdik. Koreli adaşımda bizi büfede yakaladı. O daha akıllı çıkıp bizim gibi cam bardakta içmiyor meyve suyunu. O bugünden Hama ‘ya gidecek. Biz ise Halep Kalesi ve müzeyi gezeceğiz daha.Vakit kaybetmeden taksiye atlayıp kaleye gidiyoruz. Pazar sabahı yollar bomboş. Taksiciye 500 SP veriyoruz bozamıyor. Elimizdeki 30 SP ‘yi kabul edip gidiyor.

Kale tam dokuzda açılıyor. Daha onbeş dakika var. Uğur görevliyi ikna edip 10 SP ‘ye kaleye girecek girmesinede adamda bir türlü bozuk para çıkmıyor. Paramızı bozdurmak için dükkanları dolaşıyoruz. Esnaf dünyanın her yerinde esnaf. Para bozan yok. Ben elli ver bari diyorum ama Uğur oralı değil. 40 SP yaklaşık 1 TL ‘nin biraz üzerinde bir meblağa denk düşüyor. Neyseki görevli adam bu kez parayı bozuyor ve biz zaman kaybetmekten kurtuluyoruz.

Kaleyi bizimle beraber bir İspanyol grup daha gezmekte. Girişi açıp koridorlara girdiğimizde ilk önce sağda bir sanduka çıkıyor karşımıza. Rehbere soruyorum. Aziz George’ un mezarı diyor. İspanyollardan uğultulu bir ses geliyor. Uzun koridorlar nihayet bitiyor ve kalenin içine giriyoruz.

Kalenin içi devasa bir alanı kaplıyor. Hamamı, iki camisi, açık olmayan müzesi, tiyatrosu ile çok büyük bir kompleks. Sağ tarafa yönelip gezmeye başlıyoruz. Burada merdivenler ile zindana iniliyor. İhtiyacen uğrandığı kesif sidik kokusundan aşikar nemli,loş , Allah düşürmesin dedirten yerlerden bir yer burası.

Kale devasa kütlesi kadar ele geçirilmesinin güçlüğü ile de tanınıyor. Suriyeliler her ne kadar hiç ele geçirilmedi deselerde Timur 1400 ‘de burayada misafir olup şehri yağmalarken  kaleyide bir yokluyor. Aslında tepe binlerce yıl önce tapınak olarak kullanılmış. Ama sonrasında önce Araplar daha sonrada her kim Halep ‘e sahip olduysa onlar tarafından askeri garnizonların yerleştirildiği bir kale haline getirilmiş.

Eskiden ne vardı bilinmez ama günümüzde açık hava tiyatrosu yapılmış burada. Biraz ötesinde  kalede çıkarılan sütun başlıkları sıralanmış. Müze kapısı kapalı. Gençler, yerlilerden gezeni pek olmadığından buraya gelip buluşuyor yada piyasa yapıyor. Genç kızların bakımlı hallerinden pekte müze gezmeye gelmedikleri anlaşılıyor.Erkekler için pek bir şey diyemeyeceğim.

Burçlardan birinde yer alan bir kuleye çıkıyoruz. Manzara güzel. Şehir ayaklar altında derler ya tam o misal. Taştan yapılmış, bej rengi bir şehir Halep. Kimi yerlerde eski tarz binalar, beride manda yönetimi döneminden kalan yapılar, uzaklarda ise modern şehrin çirkin yerleşimleri. Kuleden inip kalenin kenarlarında yürüdüğünüzde de manzara değişmiyor. Emevi Camii ve çarşıların olduğu kısımlar görülmeye değer.

Dönüyorum. Müzenin kapısı açık. İçine dalıyorum ama adam sepetliyor beni. Hamamın önünde bir kuyruk var. Hayırdır diyerek takılıyorum peşlerine. Hamamın içine mankanleri yerleştirip hamam ambiyansı oluşturmaya çalışmışlar. Pek bir numarası yok.

Buradan çıkınca camiye giriyorum. Bahçesinde bir sebil var ama musluk olmadığı için çalıştıramıyorum. İki kız yardımıma koşup musluğu çalıştırıyorlar. Buz gibi su ile yüzümü yıkayıp kendime geliyorum. Kızlar içme diyorlar. Vardır bir bildikleri deyip teşekkür edip caminin içine giriyorum. Anlatacak fazla bir şeyi olmayan iddaasız bir yer.

Çıkış tarafındaki burçlara yönelip şehre bakıyorum. Adliye sarayının oradan üç,dört çocuk bayırı tırmanıyor. Düşünüyorum, kim bilir kaç bedeni ruhundan bu bayırı tırmanmaya çalışırken ayırdılar diye. Kaç kişi bir zamanlar su dolu hendekteki timsahlara yem oldu. Evliya Çelebi bile hendeklerin sazlık olduğundan etrafının türlü sahipsiz hayvan ile dolu olduğundan bahseder.

Arkamı dönüyorum. Kalenin içi ufakça bir kent. Halep müzesi olsun, Şam müzesi olsun hala kaledeki kazılarda çıkan eserlere ev sahipliği yapmakta.

Kaleden çıkıp otelden çantaları alıyoruz. Sırtımızda ağır çantalar müzeye yürüyoruz. Allahtan müze yakın. Seslenen, musallat olan taksicileri duymazdan gelip ilerliyoruz.

Müze bahçesinde alışılageldiği üzere heykelleri, ştelleri, türlü nesneyi görebiliyorsunuz. Müzenin girişi oldukça egzantrik. MÖ önce 1000 ‘li yıllarda Tel Halaf denilen yerde yapılmış Arami tapınağının girişi müze girişi olarak canlandırılmış.

Müze girişinde çantalarımızı alıp emanete koydular. Fotoğraf çekimine izin yok. Gerçi çaktırmadan görüntü almak pekala mümkünsede denemedik.

İlk katta, sağda, Halep yakınlarında bulunan bir iskelet ve ondan yola çıkarak elde edilen canlandırmalar görülebilir. Alt katta yörede yaşamış çeşitli uygarlıklardan kalma pek çok parça sergilenmekte. Suriye bu konuda epeyce zengin. Ağırlıklı olarak Ugarit medeniyetine ait parçalar burada. Ayrıca salonun sonunda Hitit dönemine ait büyük kaya heykellerde görülebilmekte. Kimi taşlardaki Pers etkiside dikkat çekici.

Üst katta ise ise sikkeler,çeşitli heykeller gözlemlenebilir .Burada müze görevlisi bize takıldı. Varlığı iyi olmadı diyemem. Epeyce sohbet ettik. Üst kattaki salon sola doğru kıvrılırken Zengi döneminden başlayarak Osmanlılara dek uzanan İslami döneme ait kalıntıları ( anıları mı desem acaba? ) görme imkanınız oluyor. Taş ve tahta üzerindeki hat sanatının neresi süsleme , neresi yazı bu kısım görevli tarafından bize gösteriliyor. Bende bir iki şteli Yunancadan İngilizceye çevirmiştim. Ne yazıkki taşlarda çeviri yok. Zaten bizde bile bir iki müzede yazıtların tercümesi bulunmakta.

Bir iki mezartaşı, çok sayıda mühür, bakraç vesaire. Adam sonunda ağzından baklayı çıkarıyor. Türklerden bahşiş almadığını söylüyor. Bizde  vermiyoruz zaten. Türkiyeye selam gönderiyor.

Müzeden çıkar çıkmaz taksiye atlıyoruz. Hama ‘ya gitmek için Ramussiya garına gitmemiz gerekli. Şoförümüz Kürt. Üç cümle Türkçe biliyor. Gaza basar basmaz birisini ezmesine ramak kalıyor. Beriki mülayim bir tip. Ağzını açamadan bizim şoför susturuyor bile adamcağızı.

Adam bu coğrafyadaki çoğu kişi gibi İbrahim Tatlıses diyor. Bilmesemde “ he’s the best “ diyorum. Başlıyorum arkadan leylim ley diye. Adam İbrahim Tatlıses kasetleri ararken kaldırımda bakınan kızlarıda sıyırıyor geçerken. Korku dolu ama bir o kadarda matrak yolculuğumuz biterken bizden 200 SP istiyor. Bozuk para olmadığı için 3 USD veriyoruz. Az diye dövünüyor. Helal,helal deyip iniyoruz. İki Avrupalı kız etraflarını saran taksicilere tedirgin bakışlar fırlatırken bizim şoförü öneriyorum. Kızlar teşekkür edip taksiye biniyorlar. En son gördüğüm, şoförün memnuniyetten sırıtan bembeyaz dişleriydi.Kızların akıbetini merak etmiyor değilim. J

Hama ‘ya gitmek için çok araç var. Yolculuk 80 dk kadar sürmekte. Yolculuk rahat. Al-Alniah firmasının otobüslerini tavsiye ederim. Otobüsleri iyi ve kesinlikle turistsiniz diye kazık atmıyorlar. Şehirler arası otobüslerde perdeler mutlaka kapatılıyor ve klimalar sonuna dek açılıyor.

Hama garajından merkeze gitmek için taksiler ideal. Gideceğiniz oteller aynı cadde üzerinde. Backpacker olarak geldiyseniz fazla seçeneğinizde yok gibi. Kahire ve Riyad otelleri yanyana. Naura ise yolun karşısında. Taksi ile 50 SP ödedikten sonra Kahire (Cairo ) oteline geldik. ( 1000 SP 2 gece/adambaşı) Hesaplı ama akılları sıra kazık atmak için fırsat kolladıkları için yanındaki oteli tavsiye ederim.

Neyse eşyaları bırakır bırakmaz sokağa çıktık. Açız ve hedefimiz oldukça adı geçen Ali Baba restoran. Latin harfleri ile yazılı birşey olmadığı için defalarca önünden geçmemize rağmen bulamadık. Güzel bir restoran beklerken karşımıza alalade bir esnaf lokantası çıktı. İçeri girip felafel yiyip ayran içtik. Ayran Yunanistandaki gibi tatsız,tutsuz sadece yoğurtlu su. (75 SP /adambaşı)

Önerilen bir başka mekanda Al Baroudi. Yolun karşısında bir ara sokakta.

Çıktık. Hama “naura”ların kenti. Naura ilkin Roma döneminde yapılan sonrasında Türkler tarafından da kullanılan dev su çarkları. İnanılmaz berbatlıkta bir ses çıkaran, şiyaha yakın koyulukta yeşil yosunlarla kaplı çark dönerken sanki onlarca buzağı aynı anda boğazlanıyormuş gibi ses çıkarıyor. Çarkların yakınlarındaki binalarda oturuyor olmak sabır gerektiren bir durum. Şehirde şu an onyedi naura olduğu yazmakta.

Ecnebilerin Orontes bizim Asi dediğimiz nehir boyunca on, oniki tane daha naura var. Kimisi çalışıyor, kimisi ise durmuş. Yanında durduğumuz dönen çarkın çaprazındaki naura çalışmamakta mesela. Sadece bu iki nauradan su kemerlerine bağlantı var.

Asi nehrinin sağ kıyısında güzel bir park yapılmış.İçerisinde  lahitler ve sütun başlıkları sergileniyor. Park boyunca ilerlerken bir nauranın daha yanından geçiyoruz. Yola devam ederseniz iyi restore edilmiş bir köprüden geçerek gezinizi sürdürebilirsiniz. Soldan,tünele benzer bir koridordan geçerek bir naurayı yakından görme hatta cesaret ederseniz üzerine tırmanma fırsatı da yakalayabilirsiniz. Nehir boyunca balık tutanlarda var ama biraz bakınmamıza rağmen birşey yakalayanına denk gelmedik.

Köprüden dümdüz ilerleyerek kaleye ulaşabilirsiniz. Kalenin günümüze sadece adı gelebilmiş. Bunu peşinen söylemekte fayda var. Ama yukarıdan nehri ve bir iki naurayı,yeni şehir kısmını seyretme imkanı var.

Kalenin ortasında kazı yapılan ve etrafı lahitlerle sarılı bir çukur var. Çukurda bizim Harrandaki konik çatılı evlere benzer,çatısı kısmen çökmüş, kerpiç bir yapı yer almakta. Aşağıya inip çatısına tırmanıp içine baktıysamda çöplük olarak kullanıldığını görebildim sadece.

Kaleden inipte yolunuza devam ederseniz önce fakir bir mahalleyi geçerek Hristiyan mahallesine ulaşabilirsiniz.

Hama fakir bir kent. Halep gibi bir tarihi var. Halep ‘i kana bulayan ve kalkındıran tüm eller aynışekilde bu şehrede dokunmuş. Fakat şehrin sokaklarında gezerken müslümanların Halep ve Şamdaki dindaşlarına nazaran biraz daha tutucu gibi göründüklerini hissedebiliyorsunuz. Daha bir köylümsü havaları var.

Bu şehir bir dönemler Müslüman kardeşler adıyla bilinen dinci örgüte de ev sahipliği yapmış. Suriyeyi bilirsiniz, yönetim olarak bir dönemler terörist yetiştirme gibi bir hobileri vardı. Nasıl su meselesini bahane edip bize karşı Kürtleri eğitip PKK’yı desteklerken benzeri bir örgütlenmeyi de Lübnan ve Filistindeki İran destekli Şii güçlere karşı Hama merkezli olarak bu örgütü kullanarak yaptı. Tabii zamanla bu güç kontrolden çıkıp Suriye yönetimine karşı çıkmaya ve bombalı eylemlere girişmeye başlayınca yönetim şehre saldırmaya karar verir. Suriye ordusu ayrım gözetmeksizin şehre saldırır. 30 binden fazla insan öldürülür. Bunun önemli bir kısmı elbetteki sivillerden oluşur. Buna karşın 1000 kadarda Suriye ordusundan ölen olmuştur. Şehrin pek çok tarihi yapısı da bu esnada yitirilir.

Neyse günümüze dönelim. Güzelce bir kilise var. Yan tarafında tahtaperde ile çevrilmiş, yaklaşık bir apartman temeli alacak büyüklükteki alan ise  tarihi bir mekana ev sahipliği yapmakta.

Bu mahallede oynayan çocuklar daha bir rahat, daha bir gürültücü. Kadınlar balkonlarda daha bir güvenle hareket etmekte. Biraz ötede ise Hama ‘nın ulu camii var. Burasıda Roma belkide daha öncesinin mirasını islami bir ibadethane olarak devralmış. Sütun başlıkları, sağda solda uzanan sütunlar,Şamdaki Emevi Camiindeki hazine odasının daha eski ve daha da fazlaca yıpranmış bir örneği burada görülebilir. 1980 yılındaki bombardımanda yıkıldıysa da tekrar inşa edilmiş. İki minaresinde birbirinden farklı ve ilginç.

Camide dolanırken Ahmet isimli tahminen Boşnak yada Makedon birisi ile Türkçe sohbet etme imkanı yakaladık. Bir parça üzerinde uğraşılsa Türkçe büyük bir coğrafyada rahatlıkla kullanılabilir tekrar.

Ulu camiden çıkıp biraz daha ilerledik. Ama ilgimizi çekecek birşey göremeyince (varsa da bilemiyoruz) kaleye dek geldiğimiz yoldan geri döndük.

İftara yaklaşılınca koşuşturmaca da başlıyor. Fırınlar pidelerini çıkartıp sergiliyorlar. Ama bu pideleri yola dizmeleri beni bile zıvanadan çıkarttı. Üstü açık satılmasına Uğur gibi tepki vermiyorum. Bu durum bizde de ne yazık ki pek farklı değil. Ama nimeti yere koyma konusunda küfür etmeksizin birşey diyebilmem pek mümkün değil.

Otelde dinlendikten sonra, iftarın ardından tekrar yola koyulduk. Burada da suk denilen çarşılarda bulunmakta. Hatta Rüstem Paşa buradada bir çarşı yaptırmış.

Akşamda olsa sokaklar canlı. Kadınlar çarşıda, erkekler ise meydanlarda dolanmakta. Dediğim gibi rahatsız olacak tek bir an bile yaşanmamakta. Yolda yürürken bir kadınla karşı karşıya kalırsanız mutlaka size yol veriyor, erkeklerse izin alıyor yada teşekkür ediyor. Belki bana denk gelmiştir ama Hamadaki insan gözlemlerim bu şekilde. Dar sokaklar,ana baba günü gibi kalabalıkta bazı durumları da hoş görmek büyüklüğün şanından. J

Geceleyin nauralar aydınlatılmış. Dönüşte marketten çilekli süt, fırından ise pide aldık. Çilekli süt korkutsa da tadı damağımda kaldı. Pide ise doyurucuydu. Aama bu memlekette hamurlulara hindistancevizi katna hastalığı var. Bizim (belkide sadece benim) zevkimize göre hindistancevizi biraz ağır kaçıyor.

Komşu otele uğrayıp adaşımla görüşüp yarın için anlaştık. O otelinde sahibi kaleler için tur satmaya çalışıyor ama fiyatlar biraz yüksekçe.

kaynak ve fotoğraflar : Bora Arasan

• Suriye (Halep – Hama – Apamea – Şam) 4. Gün gezi notları
• Suriye (Halep – Hama ) 1. ve 2. Gün gezi notları

Saat üçe geliyor. Makinamı kapatıp arkadaşlarıma “gidiyorum” diye sesleniyorum. Vedalaşıyoruz. Hemen dibimizdeki bilinmeyen bir coğrafyaya yaptığım bu seyahati hala garipsiyorlar.

Önce eve gitmem gerekiyor. Kızıltopraktan Kadıköye, oradan da annemlere gidiyorum. Eşimde yetişebilmiş. Biraz soluklanıp çantamı alıyorum. Evdekilerle vedalaşma anı. Sanki cepheye gidiyorum gibi geliyor bana.

Taksiye atlıyorum. Zaman daralmış. Taksiciyi Avustralyalı bir turist dolandırmış mı ne.Tipik halimle adamla konuşuyorum. Gevşiyorum, iyi oluyor bu.

Haremdeyim. Uğur çoktan gelmiş. Az biraz bekliyoruz. Yazıhaneye girip Hatay garında kiminle muhattap olup Suriyeye geçiş yapacağımızı öğreniyoruz. Zaten otobüste geliyor. Yarısından fazlası boş. Fakat epeyce yerde durup yolcu aldığı için Boludaki mola yerine vardığımızda otobüsün neredeyse tamamı dolmuş.

23 ‘ doğru Aştideyiz. Yolcu alınan kısa süre içinde inip Ankaradaki arkadaşları arıyorum.

Gün – 2

Aksarayda bir yerde daha duruyoruz. Derin bir uyku için neler vermezdim. Yolculuk boyunca kah uyuyup kah uyanıp gitmekten iyice sersemlemiş durumdayım. Saatlerdir Ankaradan binen bir kadın yanındakiyle konuşuyor. Bir ben mi rahatsızım bilemiyorum. Sonunda Adanada iniyorlar. Nispeten rahatlıyorum. Adanada tek tip ama güzelce inşa edilmiş apartmanların arasından geçiyoruz.

Yolda uzaklarda bir hayal gibi sarp bir tepenin üzerinde bir kale geçmişten geleceğe zamanı bekliyor.

Önce İskenderun sonrasında Antakya. Adanadan sonra manzara da değişti. Deniz ve büyük nehirler herşeyi nasılda değiştirebiliyor.

Antakya garajında iniyoruz. 8:30 servisi kaçmış. Saat 9 ‘a gelmekte. 9 :30 ‘da bir servis daha var. Servisle Hatay ‘a inip Uğur ‘un telefonunun pin sorununu çözüyoruz ama Hataydan gara 12 TL ödeyerek ancak taksi ile ulaşabiliyoruz.

Neyseki Halep servisi daha kalkmamış. Aradığımda bekletiyoruz dedikleri aracın kalkacağıda yok gibi. Bu boşlukta ayın 22 ‘si için dönüş biletlerini ayarlıyoruz. Son iki yer. Alıyoruz. Hemen bize Ürdünde katılacak arkadaşımıza SMS gönderiyoruz dönüş biletinde yaşanabilecek problemi bildirmek için. Bu arada Halep biletini de ödüyoruz. (10 TL/ adambaşı ).

Araçta altı kişiyiz. Biri kız iki Yeni Zellandalı,bir Lübnanlı kadın,bir Suriyeli adam ve biz.

Araç harekete geçiyor. Civarda değişik yerleşimler var. Burada da çok sayıda tümülüs benzeri yükselti ovalarda pıtrak gibi bitivermiş.

Türk sınırından çıkış yapılacak önce. Burada herşey oldukça kolay ve çabuk bitiyor. Aracımızla tampon bölgede ilerliyoruz. Bir virajı dönüyoruz ve karşımıza üç katlı, yarı yıkık, kesme taştan bir yapı duvarı var. Belki de civardaki yediyüze yakın ölü şehirden biri bu. Nelerle karşılaşacağımızın olumlu bir örneği olmalı diyoruz.

Artık Suriye sınırındayız. Bab el Hawa sınır kapısının adı. Pasaportlara giriş mührü vurulsun diye şoföre verdik. Ben turizm bürosuna gidip harita vb peşinde koşuyorum ama bula bula sadece Halep ve civarının haritasını temin edebiliyorum.

Yeni Zellandalıların vizesi yok. Şoförler onlar için vize peşinde koşuyor ve 110 euro para istiyorlar. Biz işlerimiz çabuk çözülsün diye vize işlemlerini İstanbuldaki elçilikte çözümlemiştik. Şansımıza vize ücreti 20 eurodan 40 euroya çıkmıştı. Halbuki vizeyi sınırdan alsak sadece 48 usd (yaklaşık 32 euro kadar) ödememiz yetecekmiş. Şoförlerde turistlerde beni arabulucu olarak seçiyorlar.İki tarafa da çeviri yapıyorum. Problem yok. Çocuğun yüzünden saflık akmakta. Kız ise janis Joplin’ e aşırı derecede beklemede. Halepte ve Şamda birer gece kalıp Ürdün üzerinden Mısıra geçip ülkelerine döneceklerinden bahsediyorlar. Evlerinden uzak insanlar güvenme ve açılma ihtiyacı içinde oluyorlar gördüğüm kadarıyla.

İşlemlerin bitmesini bekliyoruz. Beşar Esad resimleri heryerde. Elimdeki haritayı yelpaze gibi yüzüme sallıyorum. Bunaltıcı bir hava var. Binadan dışarı çıkmaya cesaret edemediği için sadece kapının eşiğine dek ilerleyip dışarı, vahşi coğrafyayı seyrediyorum. Gri kayalar tepeyi kaplamakta. İlerideki tepelerden birinde büyükçe bir bina kalıntısı var. Fotoğraf çekebilsem yapının ne olduğunu anlayabilirim ama sınırda fotoğraf çekerken yakalanmanın sonuçları korkutuyor insanı.

Başka bir seçeneğimiz olmadığı için bekliyoruz. Epeyce hareketli bir kapı burası. Çok sayıda yolcu otobüsü ve özel araç karşılıklı olarak giriş çıkış yapmakta. İlginçtir binada sigara içilebilmekte. Bağıra çağıra tartışanlardan tutun her çeşit insan mevcut. Yeni Zellandalılar kimi zaman kavga mı diye soruyorlar güreşir gibi şakalaşıp bağırışan insanlar için. Anlatmaya çalışıyorum ama zor,bunu da biliyorum. Bu aralıkta bir kız bana elimdeki haritayı nereden aldığımı soruyor. Konuşmaya başlarken arkadaşı da geliyor. Konuşurken sinirli sinirli Çiko benzeri bir adam gelip kızları alıyor ve bana birşeyler diyor. Uğura dönüp “döveyim mi “ diyorum boşver gitsin gibi omuz silkiyor. Türlü insan var.

Nihayet işler tamam. Pasaportları alıyoruz. Otobüse gidiyoruz. Suriyeliler çantaları çıkarıyor. Benim çantanın üstü ıvır zıvır dolu, çıfıt çarşısını andırmakta. Zaten zar zor doldurmuşum diye tasalanırken adam sadece şöyle bir bakıyor. Ben çantayı iyice açıyorum. Gerek yok der gibi bir hareket yapıyor ama teşekkür edip “Suriyeye hoşgeldiniz” diyor kırık dökük bir İngilizce ile.Araçlara biniyoruz tekrar. Gümrük sahasından çıkmadan tekrar durduruluyoruz. Bir kez daha görevliler araca girip pasaportlara ve araçtaki bölmelere laf ola beri gele tarzında bir göz atıp çıkıyorlar. Artık işler tamam. Tam anlamıyla Suriyedeyiz.

Halep ‘e uzanan yolda ilginç pek birşey yok. Hemen hemen her yerde daha sonra da hemen hemen her yerde göreceğimiz gibi Beşar Esad resimleri görülmekte. Birde şehir girişinde, yolun solundaki ağaçlar yere doğru neredeyse 45 derece eğik durmakta. Eğer bu eğikliğin nedeni rüzgarsa durulmaz bu diyarlarda.

Halepten bahsedelim kısaca. Tarihi dolu dolu yaşamış şehir o çok el değiştirmiş ki bu genetik olarakta halkının inanılmaz bir çeşitliliğe sahip olmasını sağlamış.

Halep şehrinin isminin kökeni için türlü söylenti mevcut. Amorit dilinde bakır yada demir anlamına gelirken, Aramice de beyaz demek. Bu da şehir civarında elde edilen mermer ve taşlardan kaynaklanıyor deniyor. Bir başka rivayet Hz. İbrahim ‘in yöreden geçen yolculara süt verdiği için süt sağmak fiilinden geldiği yönünde. Evliya Çelebi de seyahatnamesinde ( ki ilk seyahatini bu yöreye yapmıştır ) bu rivayetten bahseder.

Tarihi de adı gibi renklidir ama bu renkler arasında coğrafyanın vaz geçilmez rengi olan kan rengide sıklıkla karşımıza çıkar. Ortadoğuda akla gelen her millet mutlaka şehri bir süre yönetir. Persler, Yunanlılar, Makedonlar, Romalılar,Bizanslılar. 637 ‘de Halid bin Velid şehri islam ordularının başında fetheder. Kısa bir dönem için Bizans şehri geri alırsada bu pek uzun sürmez. Binli yıllarla beraber ortadoğuda yeni bir ulus daha at koşturmaya başlar. Selçuklu Türkleri artık buradadır ve başta Bizans herkesle savaş halindedir. Yeni bir aktör uzaklardan bölgeye dahil olur. Haçlılar şehri iki kez kuşatırlarsada başarılı olamazlar.

1138 ‘de rivayetlere göre 230,000 kişinin öldüğü bir deprem olur. Şehrin kültürel harcı iyidir ve tekrar ayağa kalkar. Zengi hanedanından şehri Selahaddin Eyyübi devralır.Bu kez çok daha hızlı ve acımasız bir dönem başlar. Moğollar ilkin 1260 ‘ta şehri kuşatır. Altı günde surları yerle bir ederler. Şehrin valisi Turanşah (bir memluk ve elbetteki bir Türk ) direnir. İç kale dört hafta daha dayanırsa da Moğollar buraya da girerler. Müslümanların neredeyse hepsi katledilir, hristiyanların canı bağışlanır. Alışılmadık şekilde Turanşah Moğollardan saygı görür ve ailesiyle şehri terk etmesine izin verilir.

Artık dönem Türklerin tarihidir. Memluklerden Baybars Moğol ordusunu yener şehri geri alır. Moğollar tekrar gelir katliam yapıp dönerler.1280 de onbin kişi ile şehri kuşatır ve Türkmenlerden oluşan garnizonu yenip kenti ele geçirirler. 1400 ‘de Timur vardır atının üstünde. Şehirden ayrılırken geride 20,000 kişinin kellerinden oluşan bir piramit bırakmıştır.

1516 ‘da ise Memluklerden Osmanlılara geçer şehir. Topu topu 50,000 kişinin yaşadığı bir küçük şehirdir. Osmanlı zamanında tekrar gelişir,serpilir ve Osmanlının en büyük kentleri arasında yer alır. 1.Dünya savaşı sırasında kaybedilen toprakların arasındadır Halep. Mustafa Kemal şehrin son Türk subayıdır.

Gelelim günümüze…

Halep araçları Bab el Farajda, arkeoloji müzesinin çaprazındaki köşeye park etmekte. Burası şehrin önemli noktalarından ve heryere yakın. Burada bulunan turizm bürosundan Türkçe kaynak ve haritada (sadece Halep vardı ben sorduğumda) temin etmeniz mümkün. Görevliler yardımsever.

Siz siz olun ve bizim gibi yapmayın ve sınırı yanınızda bir miktar Suriye Paundu ile geçin. En kötü durumda dahi sınırda 100 usd bozdurun. Ülkede sabit kur uygulanmakta. 2009 kuruna göre 1 usd 45,7 Suriye Paund ‘una karşılık gelmekte. (2008 ‘te 46,7 idi bu oran) Ellilik ve yüzlük kupürler fazla el değiştirmekten acınacak durumdalar.

Araçtan indik. Halep ‘e ayak bastık. Şoförlerden de Yeni Zellandalılardan da burada ayrılıyoruz. Onlar Lonely Planet ’ten seçtikleri Tourist Hotele gidecekler biz ise Virtual Tourist ‘ten seçtiğimiz Spring Flower Hotel ‘e.

Oteli bulmamıza yarayacak kerteriz noktası Baron otel. Atatürk, Agatha Christie gibi pek çok ünlü şahsiyet bu otelde konaklamış. Tabii bu otel ailecek gelinirse kalınacak tarzda bir mekan. Backpacker için biraz ağır kaçmakta. Neyse Baron Hotel ‘i geçer geçmez ilk sola dönüp sağdaki ikinci sokağa girmemiz gerekecek. Ama öncelikle Baron Hotel bulunmalı. Caddenin üzerinde. Zaten caddede otele doğru yürürken THY bürosu görüyoruz ki bu kendimizi güvende hissetmemize yetiyor.

Baron Hotel ‘i görüp girmemiz gereken sokağa dalıyoruz. Aksaray ‘ın arka taraflarındaki oto tamircilerinin olduğu bölgeleri andıran bir yer burası. Backpacker otelleri burada. Arkamızda bıraktığımız Baron Otel ‘de kendi görkemli yıllarını epeyce geride bırakmış gibi.

Oteli arıyoruz ama ilanlar o denli yoğun ki bulamıyoruz. Bu sırada yaşlıca, ak sakallı, hacı kılıklı bir adam yanımıza geliyor. “Hello” deyince “Aleyküm selam” diye yanıtlıyoruz. Adam aradığımız oteli gösteriyor. Lokantası olduğunu, bize göstereceğini söylüyor. Artık konuşmalar Türkçe. Güzel, temiz görünümlü bir restoran ama önce bir otele girip yerleşmemiz gerekmekte.

Otele giriyoruz. Adam birşey demeksizin küçük bir kağıda 650 SP yazıp “cheapest”diyor. Hesaplı. Epeyce hesaplı. Çantalarımızı odamıza atıp yukarı terasa çıkıyoruz. Orada dururken gümrükte konuştuğum Macar kızlarda geliyor. Kılıksız adam şoförleriymiş. “Acayip bir adamdı” diyor ötekisi. İki üç dakika geçmeden iki Şilili çocuk damlıyor aramıza. Zalim tipli, gece görmek istemeyeceğim tipler. Biraz oyalanıp laklak ediyoruz milletle terasta. Gezi planlarını sorduklarımızdan spesifik cevaplar alamıyoruz. Bugün buradayız yarına Allah kerim diyen bir anlayış hakim buradakilerde. Manzara yok. Odayı tutacağız ama kayıt yapacak adamda yok. Ayak işlerine bakan çocuğu bulup anahtarı bir şekilde temin edip sokaklara bırakıyoruz kendimizi.

Sokaktayız ama cebimizde tek bir metelik dahi yok Suriye parası olarak. Varlık içinde yokluk çekiyoruz tam anlamıyla.

Önce müzenin çaprazındaki turizm bürosuna gidiyoruz. Tükçe, Suriye tanıtım kitapçığı alıyoruz. Bu saatte banka bulamazsınız diyen kadına inat yola devam edip banka arıyoruz. Ama nafile, bankalar kapalı. Bir eczaneye soralım deyip dükkandan içeri giriyoruz. İngilizce olarak para bozduracak bir yer soruyorum adam Türkçe konuşun diyor. Ardından varyasyonları ile para bozdurulacak yerleritarif ediyor. Tek seçenek karaborsa. Adamla konuşuyoruz. Türkmenmiş. Ama çocukları Türkçe bilmiyor. Ufku olmayan bir ülkenin, sınırları dışında kalan çocuklarına hiç bir faydası yok.

Sora sora kuleyi buluyoruz. Burası şehrin modern kısımlarından Bab al Faraj. Sonradan anlıyoruz ki çoğu yer birbirine çok yakın ve biz haybeye yürümüşüz.

Kule abdülhamit döneminde hemen hemen tüm Osmanlı şehirlerinde inşa edilen kulelerden biri. Dört yüzünde de saat olan, kesme taştan yapılmış kule renk itibariyle şehir ile tam anlamıyla bir uyum sağlamış. Şehrin ana merkezlerinden birisi burası.

Karaborsa para bozanlar saat kulesinin civarındalar. Kum gibiler desem yeridir. Biz Türkçe konuşulan bir dükkana girip 45,2 ‘den adam başı ellişer dolar bozduruyoruz.Kaleye taksi ile gidelim diyor bir taksiye atlıyoruz. Çılgın trafiğe rağmen şoförümüz oldukça rahat. Sinyalsiz sollama alalade bir davranış. Korna sesleri arka planı dolduruyor. Bir trafik dersinde anlatılan temel kuralların hepsi sanki burada uygulanmasada olur diye öğretilmiş. Adama kale diyorum, kal’a diyorum,kalaat diyorum ama adamdan tık yok. Aynı trafiğe olduğu gibi bize karşıda tepkisiz. Sonunda yanımdaki haritayı kullanmak aklıma geliyor ve parmağımla kaleyi işaret ediyorum. “Kaalaath” diyor gülerek. Arapçadaki bir iki tını farkının sonuçları epeyce ilginç sonuçlara varabiliyor. Adama 50 SP ödüyoruz.

Kaleye gidiyoruz ama beş dakika kadar önce saat 15:00 ‘te kapanmış. Turizm bürosundaki kadın 17 ’ye dek açık demişti halbuki. Bende kış sezonunda 15, yaz sezonunda ise 17 ‘de kapanıyor diye biliyordum ve rehber kitaplara göre halen yaz sezonundaydık. (Yanlışmış, çoktan kış sezonuna geçmişiz) Bu inanılmaz büyüklükteki yapıyı mecburen yarın sabahtan gezeceğiz. Ama dediğim gibi devasa boyutları, bir zamanlar içinde timsahların yüzdüğü söylenen kurumuş hendeği ve etrafını saran kafe ve çarşıları ile görülmeğe değer bir mekan.

Yapacak birşey yok. Halep ‘in çarşılarını (suk) dolanacağız artık. Rivayete göre şehrin kapalıçarşılarının uzunluğu onüç ila onaltı km arasında değişmekteymiş.

İlkin kalenin girişinde yer alan Adliye sarayına uğruyoruz. Sıkı bir restorasyon koşturmacası var. Onun yanında, kalenin girişinin tam karşısında, palmiyelerin ardında giriş kapısının üzerindeki tek minaresiyle Sultaniye Medresesi görülebilir. 1223 yılında tahminen Eyyübilerin Halep valisi için yapılan binanın iç mekanında pek birşey yok. Girişin sağ çaprazındaki camide de restorasyon yapılmakta. Ülkede büyük ölçekli bir restorasyon söz konusu.

Suriyede en ilginç ve zamanlada en sıkıcı olay insanların size sürekli seslenip tokalaşmaya hatta öpüşmeye çalışması. Başta ilginç geliyor, zamanla kendinizi pop star gibi hissediyorsunuz. Ama bir müddet sonra “hello”,”hello mister” ,”my name is bilmem ne “ diyerek uzanan eller can sıkmaya başlıyor.

Aslında tam anlamıyla bir ortaçağ şehrinde geziyorsunuz. Surlarla çevrili eski şehir kısmı dış dünyaya çeşitli kapılarla bağlanıyor. Her bir kapının ayrı bir adı ayrı hikayeleri var. Tıpkı İstanbuldaki gibi yolunun gittiği yerin adıyla anılan kapılar gibi (Antakya kapısı gibi) adını olaylardan alan ( toma kapısı, Timur ‘un önüne kellelerden piramit yaptığı kapı) kapılar şehri dünyaya bağlıyor.

Neyse kapalıçarşılara dönelim. Pek bir düzen söz konusu değil. Kimi kısımlar gerçekten kapalı olarak inşa edilmiş. Genelde 1550 ve 1700 ‘lü yıllar arasında yapılan bu kısımlar tonozlu tavanları ile kendini göstermekte. Kapalı mekanlarda halı,süs eşyası ve kuyum tarzı pahalı mallar satılmakta. Ama geri kalan çarşıda yani dar sokakların bir şekilde üstünün kapatılmasıyla oluşturulan kısımlarda meyve-sebzeden tutun ete kadar herşeyi bulabilmek mümkün. Çarşıda dolaşırken Türkçenin de Arapça kadar yaygın olduğunu en azından sizinle Türkçe konuşurken insanların pekte zorlanmadığı dikkatinizi çekecektir. Türk olduğunuz anlaşıldığı anda eğer zorda kaldığınızı düşünürlerse insanlar yardımınıza gelmekte. Özellikle İstanbul buralarda bir ütopya adeta.

Sokaklarda dolaşırken 1425 yapımı minaresi sekizyüzlü Al Saffahiyah Camii gibi geniş şerefeli minareleri, zarif taş işlemeli olan binaları aşarken Al Shibani okuluna da uğrayabilirsiniz. Şimdilerde şehir tarihi müzesi gibi bir amaçla kullanılan yapı 19. yy da Fransiskenler için yapılmış. Zamanla şehrin seçkin okullarından birisi haline gelmiş. Denk gelirseniz içeri girip en üstteki katın balkonuna çıkabilir ve etrafı seyredebilirsiniz. Buradan çok birşey görülmese de değişik bir açı. En azından bahçesinde soluklanırsınız.

Hemen yakınında güzel bir cami daha doğrusu bir medrese var. Vakti zamanında pagan tapınağından bozularak Konstantin zamanında annesi adına katedral olarak inşa edilmiş.Sonrasında şehre saldıran haçlı birliklerinin çevre köylere verdiği zararlar bahane edilerek camiye çevrilen yapıya Zengiler döneminde medrese vb gibi kısımlar eklenmiş. Sağında solunda ben Roma dönemindenim, beni Bizanslılar yaptı diyen parçalar görülmekte.

Çarşıya girdik sonrasında yukarılara uzanan bir yola girelim dedik. İyi ki girmişiz. Birden kendimizi Antakya kapısı yakınlarında surların üzerindeki bir sokakta sağa sola koşturup oynayan çocukların arasında buluverdik. Yukarıdan yeni şehre bakıyoruz. İlerilerde bir yerlerde büyükçe bir cami yer almakta. Tüm yeni şehirler gibi bakılacak pek birşeyi yok gibi.

Burada ilk göze çarpan yer Al Qiqan camii. Türkçesi ile Karga Camii. Tarihçesi için birşey bulamadım. Burada girdiğimiz hemen hemen her camide devşirme parçalar gördük. Sütun başlarında,kirişlerde şehrin geçmişi kendini şöyle bir gösterdi bize. Ama burada tüm duvarlarda devşirme parçalar yer almakta. Kapı girişinin iki yanında da siyaha boyanmış kaba görünümlü iki bazalt sütun var. O kadar eskiler ki ya Romalıların şehre ilk geldiklerinde yapılmışlardı yada Romalılar şehre geldiklerinde de bir yerlerdeydi.Hititlere dahi ait olabilecekleri öne sürülmekte. Ama en ilginç detay duvarda yer alan silinmeye yüz tutmuş rölyef. Neyi anlatır bilinmez ama salt bunu görmek bile mutluluk verici.

Buradan sola sapıldığında güzel taş işçiliği olan dar sokaklara giriliyor. Öyleki bir araba girdiğinde duvarla bir oluyoruz. Bunu yapmaya mecburuz. Öyleki buranın şoförleri gayet umursamaz bir şekilde araç kullanmakta. Bir köşeyi dönerken duvara mı çarptı, zararı yok. Geri geri giderken arkada duran araca mı vurdu, hasar yok gibi, Kornaya basıp bir iki kere bağırıyorlar o kadar.

Vezirhanı, sabun hanı, gümrük hanı gezip göreceğiniz pek çok handan başta gelenleri. Hanlar,çarşılar,camiler derken Emevi Camiine gelmişiz bile.

Emevi Camii şehrin en önemli İslami yapısı.Çok eski dönemlerde şehrin agorası olan bu araziye 150 * 100 m gibi akıl almaz boyutlardaki caminin ilkin adından da anlaşılacağı üzere Emevilerin zamanında 715 yılında 1.Velid zamanında inşasına başlansa da Süleyman zamanında genel anlamda nihai halini alıyor. 1090-1092 yılları arasında Selçuklu sultanı Tutuş günümüzde de gördüğünüz dört yüzünün dördü de birbirinden farklı olan minareyi diktiriyor. Sanırım bu noktadan itibaren neden bu topraklarda bin yıldır varız dediğim anlaşılacaktır.Depremler ve 1260 Moğol istilası camiye epey zarar veriyor. Cami de Zekeriya peygambere ait bir mezar var ama cami kapalı olduğundan girip göremedik. Ayrıca meşhur kör imamları da aynı nedenden ötürü dinleme imkanımız da olmadı.

Avlusuna doğru ilerledik.Aylardır yağmur yağmayan şehre tam da biz camiye girerken bir iki damla düşüverdi.

Caminin içerisine giremedik. Akşam ezanına dek caminin kapalı tutulacağını öğrenince beklemeye gerek yok deyip gitmeye karar veriyoruz. Minareye çıkmaya yeltensekte yetkili merciden yazı isteniyor. İki kuruş para verir minareye çıkarız düşüncemizde boşa çıkıyor.

Yorgunluk için için kemiriyor bizi. Şimdiye dek tüm yediğimiz sadece yanımıza azık olarak aldığımız kıymalı börekler. Su neyseki ucuz. (1,5 lt su 25 sp ) Sheraton otelinin çevresini dönüp otele gideceğiz. İftara yaklaşıldığı için trafik daha da curcuna olmuş durumda. Ufak tefek kazalar umursanmasa da ciddi kavgalar görülmüyor değil.Araçların arasından geçmek yada geçmeye çalışmak tam bir cesaret sınavı.

Sheraton oteli büyük bir tapınağın üzerine inşa edilmiş. Bizim Sultanahmette inşa edilmesi düşünülen otelin prototipi anlayacağınız. Eski tapınağın duvarları lalettayn bir şekilde sergilenmekte. İnşaat sırasında bulunan parçalar Halep müzesinde sergilenmekte. Özellikle altın bir bilezik var ki sadece onu görmek için bile müze gezilebilir.

Sarayın daha doğrusu Sheraton ‘un duvarlarına yaslanmış otururken Koreli arkadaşımıza denk geldik. Hostelde gözümüze çarpmıştı. Yanımıza gelip “Kırk şehitler ermeni kilisesi” ni sordu. Bendeki haritada görünmemekle beraber Cedide kısmında bir yerlerde olabileceğine dair bir tahmin yürütebildim.

Karşıya geçip bir polise kiliseyi soruyoruz. Adamda kilisenin önündeki meydana dek bizi götürüyor. Tabii adam bizi Ermeni kilisesi yerine Maruni kilisesine götürmüş bunu ancak istanbulda öğrenebildim. Kilisede akşam ayini vardı. Bununla beraber fotoğraf çekmemize ve dolanmamıza izin verdiler. Ayin sırasında okunan ilahi gerek makam gerekse tını olarak bizimkileri andırmakta. Arapça da olabilir. Güzel aydınlatılmış, sevimli bir kilise.

Kiliseden çıkıp sola saptık. Burası Cedide yani hristiyan mahalesinin dar sokaklarınında başlangıcı. Şehir nüfusunun neredeyse %20 ‘den fazlası hristiyan. Bu arada Koreli bayanın adı da Bora. Benim adımda Bora diyorum neden adımı tekrarlıyorsun diyor. Sonunda ismimi hecelettirdi ve donakaldı. Meğerse Bora, Korede yaygın olan bakış anlamına gelen bir bayan adı imiş J Adaşımla tanışmamız bu şekilde gerçekleşti.

Yol boyunca konuşarak daracık sokaklarda dolandık. Bir kiliseye girdik kapalı olan bir iki tanesinin önünden geçip gitmek zorunda kaldık. Şehrin meşhur restoranlarından Kan Zaman ‘da bu sokakların arasında. Karanlık,kasvetli sokaklarda tek tük açık olan dükkanlardan kimi zaman Türkçe pop müzik parçaları geliyor. İstanbulda olsa diken üstünde yürüyeceğimiz sokaklarda üç kişi, güven içinde rahat rahat dolaşıyoruz.

Girdiğimiz yoldan geri döndüğümüzde gördüğümüz manzara inanılmaz. Slalomlar yapıp gözümüzü karartıp Tanrıya sığınıp geçtiğimiz caddeler bomboş. Neredeyse iftar vakti derken tam karşı kaldırıma geçtiğimizde patlayan topun sesi sessizliği ve oruçları bozdu.

Otele girmeden, sokağın başında yan yana duran, taze meyve suyu satan dükkanlara uğruyoruz. Büyükçe bardak meyve suyu 50 SP ve bardak boyutları epeyce büyük. Su ve kola alarak otele dönüyoruz.

Otele iyice yerleştik. Börekleri yiyoruz. Backpacker aleminde en iyi öğün en ucuz olanıdır ilkesi doğrultusunda börekleri atıştırıyoruz. Kola ve fanta şişeleri güneşte epeyce bekletilmiş olmalı ki daha ilk yudumda yoğun plastik tadını aldık. İçmedik.

Gece çökünce tekrar dışarı çıkıyoruz. Uğurun büyük planları varsa da benim gece hayatı bazında dünyamın dar olduğu bilinen birşey. Tripod getirmediğim için fotoğraf çekebilmekte pek mümkün değil. Yinede yabancı bir kültürün gecelerini nasıl değerlendirdiğini izlemek için kaçınılmaz bir fırsat bu.

Sokaklar canlanmış. İftar sonrası canlanan bedenler kendilerini sokaklara atmış. Yürürken seslenenler,döviz satmaya kalkanlar… Her tipten insan gene sokaklara dökülmüş. Güneş batınca dirilip kalkan vampirler gibi her yerdeler. Trafik ise iftar öncesi çılgınlıktan sadece biraz uzak ama hala riskli.

Saat kulesinin çokta iyi olmayan aydınlatmasını seyredip ne olduğunu çözemediğimiz sarımsak heykeline varıyoruz. Kilisenin oradan hristiyan mahallelerine dalıyoruz. Sokaklar insan seli. Artık şehrin bu kısmında bu saatte nüfusun ağırlığını kadınlar oluşturmakta. Türlü insan var. Kapalısı açığı, feracelisinden frapan giyimlisine çeşit çeşit kadın yollara dökülmüş. Yinede dükkanlarda satılan o çılgın iç çamaşırlarını, o kısa etekler<i, yüksek topuklu ayakkabıları kim, nerede kime giyiyor hala çözebilmiş değilim. Bununla beraber kızlar insana cesurca bakıyor. Önce insanı tepeden tırnağa süzüyor sonra ise bakışlarını kaçırmaksızın gözlerinizin içine bakıyorlar. Genelde iri kalçalı,orta boylu hatunlar. Bakımlılar,saçları kumral tonlarda olanların sayısı azımsanmayacak ölçüde. Yabancı olmamız bakılır olmamızda faydalı olmuştur sanırım. O gece Halep ‘in kralı gibi gezdim. İnsanın morali tavan yapıyor.

Neyse toparlayalım. Geceler güvenli. Saat kulesinden Rahibe Teresa meydanına dek gidip döndük,ara sokakların hemen hemen hepsine girdik. Problem yok.

Tekrar oteldeyiz. Dışarıdaki Arapların bağıra çağıra konuşmaları uykuya dalmamı epeyce geciktirdi.

kaynak  ve fotoğraflar : Bora Arasan

Suriye (Halep – Hama ) 3. Gün gezi notları :

yazının devamı için tıklayınız…

Hangi hat olduğuna bakmaksızın sadece büyük kanaldan geçiyor mu diye sorup atladığımız vaporetto meğer ring sefer yapan bir hattın gemisi imiş. Vaporetto büyük kanaldan çıktı, öncelikle Venedik ile Mestre arasındaki köprüye geldi. Burada da durmadı ve neresi olduğunu anlayamadığım küçük adalar üzerindeki büyük binaların olduğu yöreye dek geldi. Dorsoduro ‘nun oralardan döndü, burada güzel bir kilise gördük. Nihayet kısa bir süre sonra Santa Maria della Salute ve hemen ucundaki gümrük binasını gördükte rahatladık. Başlangıçta biletleri konfirme ettirmedik diye korkarken sonra acaba Lido ‘ya mı gideceğiz nasıl döneceğiz diye paniklemiştik.

Salute kilisesi yukarılarda bir yerlerde de belirttiğim gibi veba salgınının sona ermesini anmak için inşa edilmiş. Hala Venedikliler her Kasım ayında ellerinde mumlarla kiliseye gelerek ayin yaparak şükranlarını sunarlar. Kilisenin inşaatı diğer tüm İtalyan yapıları gibi epeyce zaman almış. 1630 ‘da başlayan inşaat 1687 ‘de bitirilebilmiş.

Sabah karaya bırakıldığımız noktaya tekrar döndük ve bu kez sokaklara kendimizi bırakarak Rialto köprüsüne doğru yola koyulduk. Dar sokaklarda ilerlerken güzelce bir kiliseye denk geldik, girdik. İçeride fotoğraf çekmek yasak, çektim. Görevli kadın uyarınca bilmiyor ayaklarına yattım. Venedikteki kiliselerde şöyle bir uygulama var. Kilisede bulunan bir makinaya 1 euro attığınızda kilise aydınlatmaları devreye giriyor ve detayları, resim ve frekleri görebiliyorsunuz. Girdiğimiz kilise de kubbesiz ama tavanı tamamen resimle bezenmiş, küçük ama tam Venedik tarzı , şaşaa ve debdebenin eksik olmadığı tarzda bir yapıydı.

San Marco meydanı ile Rialto arası en hareketli bölge olduğu için hediyelik eşya vb satan dükkanlar burada oldukça çok. Ama özellikle cam eşyalar el yakıyor. Küçücük cam eşyaların fiyatları oldukça yüksek, bunun nedeni olarakta murano camı olması gösterilmekte. Mesela en basitinden çeşm-i bülbül benzeri bir vazo 50 euro. Satıcılarında pekte cana yakın olduğunu söylemek güç. Başta benide iplemediler. İstanbuldan geldiğimizi ,bizde bunların çeşm-i bülbül olduğunu söyleyince adamda dayanamadı camcılık üzerine biraz atıştık.

Elbetteki Venedik denilince akıllara karnavalı dolayısıyla da karnaval maskeleri gelmekte. Maskelerde tipleri ve yapıldıkları malzemeler i itibariyle değişik fiyatlarda olabiliyorlar. Yapılan malzemeye göre en kalitelisi porselen olanlar. Sonrasında deri ve sıkıştırılmış kağıt olanlar gelmekte. Plastikler en değersizleri. Tiplerine göre olanlar ise sadece gözü kapayanlar, komple yüzü kapayanlar ve ağzı açıkta bırakıp yüzü kapayanlar şeklinde sıralanıyor. Sonuncusu en pahalısı. Buradaki mağazalarda çok güzel modeller var ama fiyatlarıda yüksek. Rialtoyu geçtikten sonra göreceğiniz tezgahlardan alışveriş yapmak daha hesaplı. Bizde sıkıştırılmış kağıttan bir maske aldık.

Giyim ise oldukça pahalı. Bir kaç mağazaya girdik ama girmemizle çıkmamız bir oldu. Aksesuarlarda pek farklı değil. İtalyan çantalar çok pahalı. Ucuz olanlarsa Çin malı imitasyonlar. İtalyan diye satmaya çalışıyorlar, yakalandıklarında ise bu fiyata İtalyan malı olmaz ki deyip üste çıkmaya çalışıyorlar. Aman dikkat.

Rialto köprüsünü de anlatalım yeri gelmişken. Adanın ekonomik merkezi ile sebze ve balık çarşılarını birbirine bağlayan bu köprünün yerinde önceleri ahşap köprüler yapılmış. Ahşabın çürümesi, yanması veya sabotaja uğraması sonucunda defalarca yıkılması sonucunda 1588 ‘de bu yeni taş köprü inşa edildi. 1854 yılında Academia köprüsü yapılana dek kanalı geçmeye yarayan tek köprü buydu. Bunda da dükkanlar var. Ama ponte vecchio gibi büyük değil.

Balık pazarı (pescheria) ben oraya ulaştığımda çoktan kapanmıştı. Sadece yengeç satan bir iki tezgah kalmıştı. Üstü kapalı bir mekan. Kanala bakan sütunların başlıkları mekanla uyuşmayacak dek zarif. Buraya yakın olan ana caddede dikkat ederseniz bir duvar saati var. İlginçliği saatin yirmidört saat olarak çalışması ve aslında yıllardır çalışmaması J Elbette bu kilisenin girişindeki sütunlarda İstanbuldan.

Buradan sokakların arasında yolu bula kaybede aradığımız Frari kilisesine ulaştık. Kızlar yorulduğu için meydandaki bankların birine otururken ben Özcan ile beraber kiliseye girmeye çalıştım. Kapalıydı. Kilisenin çok yüksek bir çan kulesi (83 m.) ve kimi duvarlarında zarif heykel ve rölyefler görülebilir. Venedikte bu kiliseye ulaşabilmek için epeyce zaman kaybettik ve kime sorduysak doğru düzgün burayı bilen birine rastlamadık.

Artık Lido de Jesolo ‘ya dönmek için iskeleye gitmemiz gerekli ama kaybolduk. Hayır gerçekten kaybolduk. Şuursuzca elimizdeki harita ile yolumuzu bulmaya çalıştık. Daracık sokaklardan geçtik ama kimi zaman kanallar kesti yolumuzu kimi zaman duvarlar. İlkin kırık bir İtalyan arkadaş Akademia köprüsüne dek bize eşlik etti. Köprüde yolumuzu bulduğumuza inandığımız için kanalın epeyce fotoğrafını çektik.

Buradan kestirme bir yol bulalım derken gene kaybolduk. Bu kez de Fransız bir hatun bizi San Marco meydanına yakın bir yerlere dek eşlik etti. O olmasa hala Venedik sokaklarında dört kişi geziyor olurduk o ayrı. Acayip acayip sokaklarda o kısacık etekle kızın dolaşabiliyor olması şehrin epeyce güvenli olduğunu göstermekte. Birde Venedikte bir yerden bir başka yere nasıl gidileceğini bilen bir İtalyanın olmaması da bir muamma.

Koşa koşa iyice tenhalaşan San Marco meydanından geçtik. Romantik bir ortam, tatlı renkler.

Venedik gezilmesi gereken bir kent. Ama daha hazırlıklı olunmalı. Özetleyelim.

- Mestre ‘de kalınmalı. Jesolo güzel bir yer ama uzak. Ayrıca akşam dönerken epeyce sallandık teknede. Daha kötü havalarda deniz tutan bünyelere zararlı olacaktır bu yolculuk.

- Venedikte herşey epeyce pahalı. Buna tuvalette yemekte dahil. Hele yağışlı ve soğuk bir havada geziyorsanız (bizim gibi) mesanenizin dolma olasılığıda artacak. Bunun için yemek işini de halletmeniz gereken Mc Donald’s lar biçilmiş kaftan. Rialto köprüsüne doğru San Marco meydanına giderken bir tane var. Girişi ana baba günü ama iç tarafları boş. Yağmurlu havada iki kere girdik. Tuvaleti çok temiz değil ama bedava. Belediye tuvaleti 1,5 euro. Ona göre.

- Yemek meselesinden bahsetmiştik. Kafe gibi bir yerde yemek isterseniz oturmamaya özen gösterin. Oturursanız hesabı ikiyle çarpıyorlar. Gidin McDonald’s a. Hem bedava hemde dünyanın her yerinden kızla, erkekle sohbet edin. Millet dünyayı dolaşıyor, görün, kıskanın.

- Demiştim, tekrarlıyorum. Campanile ‘ye çıkın. 8 euro ama değer.

- Gondolları pas geçin. Böylelikle 20 euro adam başı kara geçiyorsunuz. Romantikseniz size kalmış.

- Sokaklarda kaybolun. GPS ‘iniz yoksa zaten kaybolacaksınız. Geçtiğiniz yolları aklınızda tutun. En kötü oralardan geri dönersiniz.

- Sahildeki sokak lambalarının uçuk pembe tonu.

Venedik Turu 1  adlı yazıya geçmek için tıklayınız…

Venedikteyiz. Aslında tam olarak Venedikteyiz demek biraz abartı olacak. Lido di Jesolo ‘dayız. Burası meşhur Lido değil. Lido zaten deniz kıyısı anlamına gelmekte. Venedik ‘e epeyce uzak ama sakin bir kasaba burası. Uçsuz bucaksız, etrafı üç- dört yıldızlı otellerle sarılı bir kumsala sahip.

Otellerin olduğu bölgeden iskeleye otobüsler işliyormuş . Tur olmanın avantajı ile otobüs beklemeden gittik, dezavantajı ise nereden gittiği, kaça gibi konularda bilgi sahibi olamamam.

Neyse kısa süren (ama yarım saatten fazla bir süre bu yine de) bir deniz yolculuğu ile Venedik ‘e ulaşılıyor. Yolculuk boyunca bazı adalar görülüyor. Kimilerinde renkli evler, kimilerinde ise yüksek çan kuleli kiliseler var. Aslında Venedikteki lagün doğal açıdanda canlı ve hareketli. Gerek balıkçılık gerekse diğer doğal yaşam alanları ile vahşi doğada izlenebilir. Tabii bu izleme İstanbuldan da kuzeyde kalan Venedikte, Nisan başındaki ıslak bir havada mümkün olmamakta.

Ana adaya yaklaştığımızda önce meydandaki saat kulesi kendini gösteriyor. Doçlar sarayı kremalı bir pasta edasıyla durmakta. San Marco kilisesi ise ancak kubbelerini göstermekte. Venedik nüfusunu kırıp geçiren vebanın sona ermesini kutlamak ve kutsamak için yapılan Santa Maria della Salute kilisesi bir milyonu aşkın ahşap kazığın üzerinde gelenleri karşılamakta. Venedik ; şehrime en büyük zararı veren, ırkımın Avrupadaki son büyük yayılışını durduran şehir.

Rivayete göre Hunlar herkesi önlerine katıp kovalayınca Venediklilerin dedeleri öncelikle lagündeki bir başka adalar topluluğu olan Torcelli ‘ye geçerler. Başlangıçta herşey iyi ve güzeldir taki lagün dolana dek. Ardından adalılar bir başka adaya göç ederler . O zaman Serenissima (mutluluk diyarı) adında yeni bir kentin temelleri atılmış olur. Kent başlangıçta Bizansa bağlı sıradan bir yerleşimdir ama gelecekte vaad etmektedir. 827 ‘de Bizansa karşı bağımsızlıklarını kazanırlar ve Roma senatosu tarzı bir sistemle yönetilen bir cins cumhuriyet uygulanır. Yöneticileri doge (doç) olarak adlandırılır. Batının ve doğunun sınırında olması avantaj ve dezavantajı beraberide getirir. Uzunca bir süre güçlü donanmalarınında desteği ile Akdeniz ticaretinin hakimi olurlar ve buda onlara ticari gücü getirir. Öyleki Venediklilerin isteseler Avrupanın tüm krallıklarını satın alabilecekleri iddaa edilir tüm Avrupada.

Buna karşın Osmanlının Avrupadaki ilerleyişi Venedik ekonomisini altüst eder. Türklerle savaşlar ve anlaşmalar ile iyi geçinmeye çalışırlar. Genelde Venedik idaresindeki Hırvat ve Sloven direniş hattı Türk kılıcı ile parçalandığında anlaşmalar yapılır. Anlaşmak zorundadırlar çünkü doğunun lüks malının batıya pazarlanması gerekir ve bunu Venedik yapmaktadır. (Örneğin ezeli düşmanları Cenevizliler sakız adasında üretilen sakızı batıya satarak muazzam paralar kazanmıştır. ) Türkler ve Türk korsanları Akdenizi iyice kontrol altında tutmaya başlayınca iyice alttan almaya başlarlar. Öyleki katolik Avrupa Venedik için Türk ‘ün metresi yakıştırmasını yapar. Venedik yaşamak için çift taraflı çalışan bir casustur. Venedik ‘in diğer katolik devletler tarafından yok edilmemesi de Türk ‘ün varlığı nedeniyledir. Avrupalı Türk ile sınır komşusu olmak istemez, Venedik ‘e acır, arada tampon olmasını ister, ama gerektiğinde verebileceği desteğin en azını verir.

Bununla beraber Venedik güçsüz bir devlet değildir. Hazinesindeki altınları şöyle bir şıkırdatmasıyla Avrupanın en iyi paralı askerlerini toplayabilir, Dorsoduro denilen tersanesinde büyük bir kalyonu bir günde inşa edebilir. 16. yy ‘da bu Osmanlıların yapabileceği bir güce ve organizasyona denk olmak demektir.

Şehir 1797 ‘ye dek ayakta durdu. Bu tarihte Napolyon ‘un istila rotasındaki yerini aldı ve fethedildi. Bundan sonra kendini bir daha toparlayamadı. Avusturyalılar ve İtalyanlar arasında epeyce bir el değiştirdi ve sonunda İtalya cumhuriyetinin bir parçası oldu.

Neyse geziye dönüp yaptıklarımızı anlatmaya devam edelim. Tekneden indik. Hava her ne kadar soğuk, her ne kadar karanlıkta olsa bu şehrin bir havası var. Sahil boyunca San Marco ‘ya değin sıralanan renkli ve iki üç katlı binalar güzel bir görünüm sağlamakta.

San Marco ‘ya doğru giderken üç köprü geçilmekte.

Bunlardan birinden uzanan kanala bakıldığında yamuk bir kule daha görülmekte. İtalyada yamuk tek kule Pisa ‘daki değil.

İlk önemli mekan il ponte dei sostiri yani ahlar vahlar köprüsü. Hapishane ile Dükler sarayını birbirine bağlayan bir köprü. Mahkumlar hapishane geçerken bu köprü üzerinden geçerken çıkardıkları inildemeler nedeniyle bu isim verilmiş. Bir rivayette idama mahkum suçluların son bir kez buradan Venedik ‘e baktırıldığına dair.Kim bilir kaç Türk buradan geçip gitti. Ne kadar akıllıca bir iş bu bilemiyorum. Hapishanenin direkt saraya bağlı oluşu biraz riskli gibi görünüyor. Hapishane binasının pencerelerinde kol kalınlığında demirler var. Kaçabilen tek kişi olmuş oda Casanova. O da hapishane müdürünün karısını ayartarak başarmış denmekte. Günümüzde köprünün arkasına devasa bir reklam panosu konularak restorasyon çalışmaları perdelenmeye çalışılmakta. Bu görüntünün de ne kadar itici olduğunu söylemeye gerek yok.

Burada bir iki hatıra fotoğrafı çektirip yolumuza devam ediyoruz. Sağımda Dükler Sarayı. Hayrettir, yıkıntısına aşık olduğum Bukaleon sarayının taklidi bu yapı zerrece etkilemedi beni. Üç katlı, güzel bir yapı. İlk iki katta revaklar var . Hatta ikinci katta revaklar balkonda da görülüyor ki bu gerçekten seyretmeye değer. En üst katta ise duvar renkli taşlarla bezenmiş. Ama belkide bu Venediklilere olan ön yargım nedeniyle ısınamadım.

San Marco meydancığını geçtikten sonra San Marco meydanındayız artık. Avrupanın en zengin, en kaypak, en fırdöndü, en haşare insanlarının dolaştığı meydan günümüzde turistler ve güvercinlerin hakimiyeti altında. Biz gezerken etrafta tahtalar ve kasalar duruyordu. Demek ki aqua alta vurmuş bir kaç gün önce. Venedik ile ilgili araştırma yaparsanız aqua alta terimi ile de karşılaşırsınız. Yılda bir iki kez genelde kış aylarında sular 40 – 50 cm yükselir ve meydanları basar. Klasik görüntü hep san marko meydanında çulluk çizmeleri ile dolaşan esnaf ve tahta köprülerin üzerinden ip cambazı edasıyla geçmeye çalışan turistler.

Sarayın meydana bakan yüzü dört kat. Burada üstünde san marko aslanı olan bir balkon var. Doçlar buradan çıkıp Venediklilere konuşma yapıp senato kararlarını bildiriyorlardı. Sonuçta Venedik bir cumhuriyet. Senato doçu seçmekte. Her seçim olayı nda olduğu gibi şaibelerde söz konusu. Çok az ileri de sarayın ana girişi olan porta della carta görülür. Buradan içeriye dikkatlice baktığınızda kemerli koridorun sonunda beyaz bir merdiven göreceksiniz. Buraya da devlerin merdiveni denilmekte ve Venedik ‘in haşmeti nin buradan gösterildiği söylenmekte. Etkilenmedim. Sarayın yanında San Marko Kilisesi. Meydana bakan yüzleri mermer yada mermerimsi görünüm veren madde ile kaplanmış ki buna artık İtalyan mermeri adını verdim. Fakat kilisenin büyük kubbesi yandan bakıldığında Bizantik bir mimari ile yükselmekte olduğu görülüyor. İstanbulda günümüzde Fatih Camii ‘nin olduğu yerdeki Havariyyun Kilisesinin kopyası burası.

Meydanın deniz tarafı girişinde birinde üzerinde Venedik ‘i kuran aziz Theodoro ‘nun diğerinde ise yine san marco aslanının durduğu iki sütun var. Kimi gezi notlarında imparatoriçe Teodora da diyenler çıkmış. Latin dillerinde ismin sonu a ile biterse dişi, o ile biterse erkek varlık simgelenmektedir. Bu kısa Latince eğitiminden sonra aziz Theodoro ‘nun aslen Amasyalı olduğunu da ekleyelim. Sütunlar gene 1204 işgali sonucunda İstanbul yağmalanırken getirtilmiş.

Ana sarayın karşısında saraya ait idari birimlerin yanında meşhur kule görünüyor.Kahverengi- kırmızımsı kule mermer yada İtalyan mermeri balkona kadar uzanıyor. Sonra aynı renk bir kat daha çıkıp yeşil, dik bir kubbe ile sonlanıyor. Gri bir gökyüzünde bile gayet güzel duran bir yapı burası. Yakınlarında üstlerinde altın olduğu iddaa edilen kırmızı renkte, üç gemi direği daha sıralanmakta. Kilise ve kuleyi daha sonra etraflıca anlatacağım.

Buradan hemen gondol turuna yönlendik. Gondol pekte elzem birşey değil bence. Gondol turları yaklaşık 20 – 25 dakika sürmekte ve 120 euro ‘ya mal olmakta. Fakat içleri altı kişi alabildiğinden birim maliyette düşürülebilmekte. Venedik ‘in içerisinde turlarken gondolcuların adam başı 15 euro ‘ya iki kişiyi taşıyabilecek şekilde pazarlıklar yaptıklarınıda gördük. Neyse gondol turumuza dönelim. Eşimin ve ekibimizinde bastırmasıyla gönülsüzce de olsa gondola atladım.

Gondollar uzun, siyah, düz zeminli araçlar. Eskiden renkli yapılırken veba salgınında çokça ölü taşıdıklarından yas amaçlı olarak siyaha boyanmış ve bir daha da rengi değiştirilmemiştir. Çokta derin olmayan kanallardan ara sokaklara girdik. Suların rengi oldukça iç kaldırıcı. Burada iki söylem karşı karşıya gelmektedir. Bir kesim kanallarda kanalizasyon aktığından bahseder. Mantıklıdır. Bu köhnemiş, rutubetli binalarda yaşayan az sayıdaki insanın atıkları paketlenmediğine göre kanalların kirlenmesi gayet doğal. Yazın aradaki kanalların koktuğu da bilinmekte. Diğer bir kesim ise akıntının kanalları temizlediğini , Venedik lagününün halen gelişkin bir balıkçılık ve doğal yaşam merkezi olduğun adem vurur. Gerçek hangisidir bilinmez ama öyle serinlemek için dahi olsa ellerin sokulabileceği bir rengi yok.

Sokaklar daha doğrusu kanalları çevreleyen binalar soğuk,rutubet ve kanallardan epeyce etkilenmekte. İyice aralara girildiğinde binaların bakımsızlığı daha belirginleşmekte. Üzerlerinden insanların geçtiği çok sayıda köprünün altından geçiyorsunuz. Kimi keskin dönemeçlerde konkav aynalar konulmuş. Gondolcuların daracık kanallarda birbirlerinin yanından geçişleri oldukça mahir olduklarını göstermekte. Ama öyle seranatlar yaptıkları kısmı palavra. Venedik ‘in en suratsız gondolcusuna denk gelmemizde büyük şanssızlıktı. Seranada, supreme capitano del la Andrea Doria diye iltifatlar etmeme rağmen adam istifini bile bozmadı. Ha’di Venedikli gondolcuya Cenevizli kaptanın adını vermek hataydı ama insan bir tepki verir, değil mi? Hiç zorlamadım adamı. Venedik kanalları bir müddet mehter marşı ile çınladı.

İndikten sonra San Marco meydancığını geçip tekrar San Marco meydanındayız. Meydana adını veren azize atfen yapılan San Marco bazilikasını anlatalım.

Bazilikanın girişinin üstünde ve üst kattaki balkonun duvarlarındaki resimler izlenmeye ve yorumlanmaya değer. Karşısında durduğunuzda en soldaki fresk Aya Sofyanın betimlendiğini anlattılar. Ortadaki ana giriş kapısının üzerindeki resimde İsa ‘nın huzuraundaki bir an resmedilmiş. Üstünde ise yine İstanbuldan çalınan dört atın imitasyonları yer alır. O balkonlarda parası mukabilinde gezilebilmektedir. Girişin sağında ise iki resimde Aziz Marco ‘nun kemiklerinin Mısırdan kaçırılması anlatılır. Marco ‘nun kemikleri domuz eti taşınan fıçılara konur. Müslümanlar (Osmanlılar denilse de yanlıştır, Memluk yada büyük oranda Arap olabilir) mundar olduğu için fıçıları aramazlar ve Venedikliler kemikleri Venedik ‘e kaçırırlar.

Kilisenin en üst noktasında bir İsa heykeli yer almakta. Onun biraz altında ise altından bir San Marco aslanı yer alır. Diğer İtalyan kiliselerinde olduğu gibi tüm kenarlar çeşitli aziz heykelcikleri ile kaplı. İki çok önemli fark var. Biri ana kubbenin Bizantik olması, diğeri ise üç giriş kapısının aralarında hemen hemen hepsi İstanbuldan aşırılan sütunların yerleştirilmiş olması.

İçine gelelim. Narteksi ücretsiz olarak gezebiliyorsunuz. Tavanlar ve kubbe altın gibi sarı bir boya ile kaplı. Kenarlarında bir yerde Bizans tarzı bir pantokrator İsa görüntüsü yer almakta. Her kubbe ve yarım kubbe İncilden ve hristiyan dünyasından hikayeleri içermekte. İçerisinde kutsal hazineler bölümü ve üst kata çıkış imkanı varsada paralı.

Buradan çıkıp tam karşıda yer alan çan kulesi campanile ’ye tırmandık. Bizim dilimize de yerleşmiş kampana sözcüğü buralardan türemiş olsa gerek. Venedikteki kule İtalyanın en yüksek üçüncü kulesi ve şükürler olsun ki çıkış asansörlü. Paraya kıyıp mutlaka çıkılması gerekli. Başta San Marco meydanı olmak üzere tüm Venedik ‘i tepeden görebiliyorsunuz. Her ne kadar ana Venedik ‘i oluşturan altı ada küçükse de gördüğünüz pek çok yere bir gün içinde gitmeniz mümkün değil. Bunun en önemli nedeni sokakların labirenti andırması ve sık sık kanallarla kesilmesi. Akşam teknelere dönüşte bunu bizde yaşadık. GPS yada GPS özelliği olan telefonlar Venedik için elzem adeta. Yanından geçerken dikkatimizi çekmeyen yada pek çok tur rehberinde adı anılmayan çok sayıda yapı , yakın civardaki adalar ancak bu şekilde gözlemlenebilmekte.

Bununla beraber en azından meydanda gördüklerimizi anlatayım elimden geldiğince. San Marco kilisesi ve doçlar sarayı gayet net görülmekte. Correr müzesi ise meydanın uzak kenarında uzanmakta. Piazzetta tarafında Venedik arşivlerinin olduğu kütüphane ve yanında bir zamanlar şehrin darphanesi olan Zetta yer almakta.Buradan torre dell’orologio denilen yapı daha da net görülebilmekte. Saatin kadranının üzerinde ayın evreleri zodyak sembollerle beraber yerleştirilmiş. Burada bir şehir efsanesi haline dönen mekanizmayı yapan ustaların aynısını bir daha yapamaması için kör edilmesi ritüeli ile karşılaşıyoruz. İki kat yukarıda mavi zemin üzerinde yine San Marco aslanı. Binanın üzerinde ise iki zenci (yada Mağripli) her saat başı bir çanı vurmakta.

Buradan indikten sonra vaporettoya binerek büyük kanalı katetmeye karar verdik. İtalyanlar diğer Avrupalılardan daha kıvrak zekalı. Vaporetto inanılmaz pahalı bir araç. Adam başı 6,5 euro ödeyerek tek yön yolculuk ediyorsunuz. Kural aynı. Aaldığınız bileti içerideki makinalarda onaylatmanız gerekmekte. Kaçak yolcular ve bileti onaysızlar yakalandıklarında 40 küsur euro ceza ödemek zorunda kalıyorlar. Neyse iki kişi 13 euro bilet bedelini ödemek için 50 euro uzattım gişeye. Madem dünyanın parasını ödüyorum öyleyse paramı bozdurayım dedim. Başka bir ülkede olsaydı gişedeki kadın parayı şıkır şıkır öderdi. Halbuki gişedeki kadın bende 3 euro istemez mi? Apıştım kaldım, Avrupada ilk kez böyle bir durumla karşılaşmıştım.

Neyse vaporettoya atladık. Maksadımız büyük kanalın sonuna dek gidip oradan geriye dönmek. Sakin suda her biri kendine has bir tarihe sahip, zamanla renkleri solmuş, temelleri aşınmış pek çok zarif binanın yanından geçip gidiyorsunuz yolculuğunuz boyunca. Özellikle ca’d’oro yani alın ev denilen bina gerçektende söylendiği kadar güzel.

Venedik Turu 2  adlı yazıya geçmek için tıklayınız…

İsviçre merkezli New7Wonders Vakfı’nın, dünyanın yeni 7 harikasını belirlemek için başlattığı yarışmaya aralarında Ayasofya’nın da bulunduğu 21 finalist eser katıldı. Dünyanın dört bir yanından yaklaşık 100 milyon kişi cep telefonu ve Yeni Yedi Harika [1] adlı internet sitesinde 6 yıl boyunca oy kullanarak dünyanın yeni 7 harikasını seçti. Cep telefonu ve internet oylarıyla belirlenen dünyanın yeni 7 harikası, Portekiz’in başkenti Lizbon’da ilan edildi. Dünyanın Yeni 7 Harikası; Ürdün’deki Petra Antik Kenti, Çin Seddi, Brezilya’daki Kurtarıcı İsa Heykeli, Peru’daki Machu Picchu Antik Kenti, Meksika’daki Chichen Itza Piramidi, İtalya’nın Roma kentindeki Kolezyum ve Hindistan’daki Tac Mahal anıtmezarı şeklinde sıralandı.

Chichen Itza – Yucatan, Meksika

Christo Redentor – Brezilya Rio de Janeiro, Brezilya

Çin Seddi – Çin

Machu Picchu – Cuzco, Perú

Petra – Ürdün

Kolezyum – Roma, İtalya

Tac Mahal – Hindistan Agra, Hindistan

Keops Piramidi (Onur Ödülü) – Kahire, Mısır